<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE document PUBLIC "-//CNX//DTD CNXML 0.5 plus MathML//EN" "http://cnx.rice.edu/cnxml/0.5/DTD/cnxml_mathml.dtd">
<document xmlns="http://cnx.rice.edu/cnxml" xmlns:md="http://cnx.rice.edu/mdml/0.4" xmlns:m="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:bib="http://bibtexml.sf.net/" id="id12881387">
  <name> Рационални броеви</name>
  <metadata>
  <md:version>1.5</md:version>
  <md:created>2007/09/25 13:11:05 GMT-5</md:created>
  <md:revised>2007/11/01 13:35:27.893 GMT-5</md:revised>
  <md:authorlist>
      <md:author id="lstefanovska">
      <md:firstname>Liljana</md:firstname>
      
      <md:surname>Stefanovska</md:surname>
      <md:email>liljana24@gmail.com</md:email>
    </md:author>
  </md:authorlist>

  <md:maintainerlist>
    <md:maintainer id="lstefanovska">
      <md:firstname>Liljana</md:firstname>
      
      <md:surname>Stefanovska</md:surname>
      <md:email>liljana24@gmail.com</md:email>
    </md:maintainer>
  </md:maintainerlist>
  
  <md:keywordlist>
    <md:keyword>рационален број</md:keyword>
  </md:keywordlist>

  <md:abstract>Се воведува множеството од рационални броеви.</md:abstract>
</metadata>
  <content>
    <section id="id-892793672012">
      <name>МНОЖЕСТВО РАЦИОНАЛНИ БРОЕВИ</name>
      <para id="id3266158">Операцијата делење со цел број различен од нула не секогаш може да се изврши во множеството цели броеви, односно количникот на два цели броја не мора да е цел број. Затоа се укажува потребата од проширување на множеството цели броеви во множество рационални броеви кое во себе го содржи множеството цели броеви како вистинско подмножество. Имено, секој цел број може да се запише како дропка со именител 1. На пр. 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mrow><m:mn>3</m:mn><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mfrac><m:mn>3</m:mn><m:mn>1</m:mn></m:mfrac></m:mrow><m:mi>,</m:mi><m:mi/><m:mrow><m:mn>3</m:mn><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mfrac><m:mn>6</m:mn><m:mn>2</m:mn></m:mfrac></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{3= {  {3}  over  {1} } ,``3= {  {6}  over  {2} } } {}</m:annotation></m:semantics></m:math> и т.н. Рационалните броеви може да се претстават како количник на два цели броја, при што бројот во именителот треба да се различен од нула.</para>
      <para id="id11974344"><term>Множеството </term><term>рационални ­</term><term>броеви </term><term/>се запишува со</para>
      <para id="id6887202">
        <m:math>
          <m:semantics>
            <m:mrow>
              <m:mstyle fontsize="12pt">
                <m:mrow>
                  <m:mrow>
                    <m:mrow>
                      <m:mi>Q</m:mi>
                      <m:mo stretchy="false">=</m:mo>
                      <m:mfenced open="{" close="}">
                        <m:mrow>
                          <m:mfrac>
                            <m:mi>p</m:mi>
                            <m:mi>q</m:mi>
                          </m:mfrac>
                          <m:mo stretchy="false">∣</m:mo>
                          <m:mi>p</m:mi>
                          <m:mi>,</m:mi>
                          <m:mi/>
                          <m:mrow>
                            <m:mi>q</m:mi>
                            <m:mo stretchy="false">∈</m:mo>
                            <m:mi>Z</m:mi>
                          </m:mrow>
                          <m:mi>,</m:mi>
                          <m:mi/>
                          <m:mrow>
                            <m:mi>q</m:mi>
                            <m:mo stretchy="false">≠</m:mo>
                            <m:mn>0</m:mn>
                          </m:mrow>
                        </m:mrow>
                      </m:mfenced>
                    </m:mrow>
                    <m:mtext>.</m:mtext>
                  </m:mrow>
                </m:mrow>
              </m:mstyle>
              <m:mrow/>
            </m:mrow>
            <m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{Q= left lbrace  {  {p}  over  {q} }  \lline p,``q in Z,``q &lt;&gt; 0 right rbrace  "." } {}</m:annotation>
          </m:semantics>
        </m:math>
      </para>
      <para id="id13013290">Ова множество е секаде <term>густо</term> множество, бидејќи меѓу два произволни рационални броеви има бесконечно многу рационални броеви. Така на пр. меѓу броевите 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mi>a</m:mi></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{a} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> и <emphasis>b</emphasis> се наоѓаат броевите 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mfrac><m:mrow><m:mi>a</m:mi><m:mo stretchy="false">+</m:mo><m:mi>b</m:mi></m:mrow><m:mn>2</m:mn></m:mfrac><m:mi>,</m:mi><m:mi/><m:mfrac><m:mrow><m:mi>a</m:mi><m:mo stretchy="false">+</m:mo><m:mi>b</m:mi></m:mrow><m:mn>3</m:mn></m:mfrac><m:mi>,</m:mi><m:mi/><m:mtext>.</m:mtext><m:mtext>.</m:mtext><m:mtext>.</m:mtext></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{ {  {a+b}  over  {2} } ,` {  {a+b}  over  {3} } ,` "."  "."  "." } {}</m:annotation></m:semantics></m:math> Множеството 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mi>Q</m:mi></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{Q} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> исто така има моќ на <term>преброиво</term> мно­жес­тво бидејќи рационалните броеви може да се подредат во низа во која најпрво се запишуваат рационалните броеви чии што збир на цифри од именителот и броителот изнесува 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mn>1</m:mn><m:mi/></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{1`} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>, потоа оние со збир 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mn>2</m:mn><m:mi/></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{2`} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>, па 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mn>3</m:mn></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{3} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> и т.н. при што се добива низата претставена со следнава шема:</para>
      <para id="id3564698"><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mfrac><m:mn>0</m:mn><m:mn>1</m:mn></m:mfrac></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{ {  {0}  over  {1} } } {}</m:annotation></m:semantics></m:math>, </para>
      <para id="id3302205">
        <m:math>
          <m:semantics>
            <m:mrow>
              <m:mstyle fontsize="12pt">
                <m:mrow>
                  <m:mrow>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>0</m:mn>
                      <m:mn>2</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                    <m:mi/>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>1</m:mn>
                      <m:mn>1</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                  </m:mrow>
                </m:mrow>
              </m:mstyle>
              <m:mrow/>
            </m:mrow>
            <m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{ {  {0}  over  {2} } ,` {  {1}  over  {1} } ,} {}</m:annotation>
          </m:semantics>
        </m:math>
      </para>
      <para id="id11583156">
        <m:math>
          <m:semantics>
            <m:mrow>
              <m:mstyle fontsize="12pt">
                <m:mrow>
                  <m:mrow>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>0</m:mn>
                      <m:mn>3</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                    <m:mi/>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>1</m:mn>
                      <m:mn>2</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                    <m:mi/>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>2</m:mn>
                      <m:mn>1</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                  </m:mrow>
                </m:mrow>
              </m:mstyle>
              <m:mrow/>
            </m:mrow>
            <m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{ {  {0}  over  {3} } ,` {  {1}  over  {2} } ,` {  {2}  over  {1} } ,} {}</m:annotation>
          </m:semantics>
        </m:math>
      </para>
      <para id="id3438345">
        <m:math>
          <m:semantics>
            <m:mrow>
              <m:mstyle fontsize="12pt">
                <m:mrow>
                  <m:mrow>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>0</m:mn>
                      <m:mn>4</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                    <m:mi/>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>1</m:mn>
                      <m:mn>3</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                    <m:mi/>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>2</m:mn>
                      <m:mn>2</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                    <m:mi/>
                    <m:mfrac>
                      <m:mn>3</m:mn>
                      <m:mn>1</m:mn>
                    </m:mfrac>
                    <m:mi>,</m:mi>
                  </m:mrow>
                </m:mrow>
              </m:mstyle>
              <m:mrow/>
            </m:mrow>
            <m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{ {  {0}  over  {4} } ,` {  {1}  over  {3} } ,` {  {2}  over  {2} } ,` {  {3}  over  {1} } ,} {}</m:annotation>
          </m:semantics>
        </m:math>
      </para>
      <para id="id13344505">
        <m:math>
          <m:semantics>
            <m:mrow>
              <m:mrow>
                <m:mtable>
                  <m:mtr>
                    <m:mrow>
                      <m:mstyle fontsize="12pt">
                        <m:mrow>
                          <m:mrow>
                            <m:mfrac>
                              <m:mn>0</m:mn>
                              <m:mn>5</m:mn>
                            </m:mfrac>
                            <m:mi>,</m:mi>
                            <m:mi/>
                            <m:mfrac>
                              <m:mn>1</m:mn>
                              <m:mn>4</m:mn>
                            </m:mfrac>
                            <m:mi>,</m:mi>
                            <m:mi/>
                            <m:mfrac>
                              <m:mn>2</m:mn>
                              <m:mn>3</m:mn>
                            </m:mfrac>
                            <m:mi>,</m:mi>
                            <m:mi/>
                            <m:mfrac>
                              <m:mn>3</m:mn>
                              <m:mn>2</m:mn>
                            </m:mfrac>
                            <m:mi>,</m:mi>
                            <m:mfrac>
                              <m:mn>4</m:mn>
                              <m:mn>1</m:mn>
                            </m:mfrac>
                            <m:mi>,</m:mi>
                          </m:mrow>
                        </m:mrow>
                      </m:mstyle>
                      <m:mrow/>
                    </m:mrow>
                  </m:mtr>
                  <m:mtr>
                    <m:mrow>
                      <m:mstyle fontsize="12pt">
                        <m:mrow>
                          <m:mrow>
                            <m:mtext>.</m:mtext>
                            <m:mi/>
                            <m:mtext>.</m:mtext>
                            <m:mi/>
                            <m:mtext>.</m:mtext>
                          </m:mrow>
                        </m:mrow>
                      </m:mstyle>
                      <m:mrow/>
                    </m:mrow>
                  </m:mtr>
                </m:mtable>
                <m:mrow/>
              </m:mrow>
            </m:mrow>
            <m:annotation encoding="StarMath 5.0">alignl { stack {
 size 12{ {  {0}  over  {5} } ,` {  {1}  over  {4} } ,` {  {2}  over  {3} } ,` {  {3}  over  {2} } , {  {4}  over  {1} } ,}  {} # 
 size 12{ "." ` "." ` "." }  {} 
} } {}</m:annotation>
          </m:semantics>
        </m:math>
      </para>
      <para id="id7783596">Како што се гледа од горенаведената шема, во наведената низа се запишани само позитивните рационални броеви, што нималку не ја намалува општоста, бидејќи до секој позитивен рационален број може да се додаде и рационалиот број со негативен предзнак. Се забележува дека секој рационален број во оваа низа се повторува бесконечен број пати, но тоа не е битно, важно е дека рационалните броеви на овој начин се подредени во низа, а со тоа нивното множество има моќ на преброиво. Јасно е дека за досега наведените множества од броеви важи </para>
      <para id="id3357911"><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mrow><m:mi>N</m:mi><m:mo stretchy="false">⊂</m:mo><m:mi>Z</m:mi></m:mrow><m:mo stretchy="false">⊂</m:mo><m:mi>Q</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{N subset Z subset Q} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>,</para>
      <para id="id11445997">што јасно го покажува начинот на кој се врши проширувањето на множествата броеви.</para>
    </section>
  </content>
</document>
