<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE document PUBLIC "-//CNX//DTD CNXML 0.5 plus MathML//EN" "http://cnx.rice.edu/cnxml/0.5/DTD/cnxml_mathml.dtd">
<document xmlns="http://cnx.rice.edu/cnxml" xmlns:md="http://cnx.rice.edu/mdml/0.4" xmlns:m="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:bib="http://bibtexml.sf.net/" id="id10639248">
  <name>Асимптоти</name>
  <metadata>
  <md:version>1.1</md:version>
  <md:created>2007/11/23 14:22:14.595 US/Central</md:created>
  <md:revised>2007/11/23 15:20:28.738 US/Central</md:revised>
  <md:authorlist>
      <md:author id="lstefanovska">
      <md:firstname>Liljana</md:firstname>
      
      <md:surname>Stefanovska</md:surname>
      <md:email>liljana24@gmail.com</md:email>
    </md:author>
  </md:authorlist>

  <md:maintainerlist>
    <md:maintainer id="lstefanovska">
      <md:firstname>Liljana</md:firstname>
      
      <md:surname>Stefanovska</md:surname>
      <md:email>liljana24@gmail.com</md:email>
    </md:maintainer>
  </md:maintainerlist>
  
  <md:keywordlist>
    <md:keyword>асимптота</md:keyword>
    <md:keyword>вертикална асимптота</md:keyword>
    <md:keyword>коса асимптота</md:keyword>
    <md:keyword>хоризонтална асимптота</md:keyword>
  </md:keywordlist>

  <md:abstract>Се дефинира поимот за асинмптота и се дефинираат видовите асимптоти: вертикална, хоризонтална и коса асимптота.</md:abstract>
</metadata>
  <content>
    <section id="id-702737390791">
      <name>АСИМПТОТИ</name>
      <para id="id12733222">Ако една крива линија која се продолжува во бесконечност сé повеќе се доближува до некоја права линија, т.е. растојанието на точките од кривата до правата тежи кон нула, правата се нарекува <term>асимптота</term>. </para>
      <para id="id13629225">Една функција може да има три вида на асимптоти и тоа: вертикални, хоризонтални и коси.</para>
      <section id="id-175138175769">
        <name>Верикална асимптота</name>
        <para id="id12488246">Правата 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>a</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{x=a} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> е <term>вертикална</term><term/><term> асимптота</term> за функцијата 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mrow><m:mi>y</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>f</m:mi></m:mrow><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{y=f \( x \) } {}</m:annotation></m:semantics></m:math> ако важи некој од случаите:</para>
        <para id="id12489307">
          <m:math>
            <m:semantics>
              <m:mrow>
                <m:mrow>
                  <m:mtable>
                    <m:mtr>
                      <m:mrow>
                        <m:mstyle fontsize="12pt">
                          <m:mrow>
                            <m:mrow>
                              <m:mi/>
                              <m:munder>
                                <m:mtext>lim</m:mtext>
                                <m:mstyle fontsize="8pt">
                                  <m:mrow>
                                    <m:mrow>
                                      <m:mi>x</m:mi>
                                      <m:mo stretchy="false">→</m:mo>
                                      <m:mrow>
                                        <m:mi>a</m:mi>
                                        <m:mo stretchy="false">−</m:mo>
                                        <m:mn>0</m:mn>
                                      </m:mrow>
                                    </m:mrow>
                                  </m:mrow>
                                </m:mstyle>
                              </m:munder>
                              <m:mi>f</m:mi>
                              <m:mo stretchy="false">(</m:mo>
                              <m:mi>x</m:mi>
                              <m:mo stretchy="false">)</m:mo>
                              <m:mtext>=+</m:mtext>
                              <m:mo stretchy="false">∞</m:mo>
                              <m:mi>,</m:mi>
                              <m:mi/>
                            </m:mrow>
                          </m:mrow>
                        </m:mstyle>
                        <m:mrow/>
                      </m:mrow>
                    </m:mtr>
                    <m:mtr>
                      <m:mrow>
                        <m:munder>
                          <m:mtext>lim</m:mtext>
                          <m:mstyle fontsize="8pt">
                            <m:mrow>
                              <m:mrow>
                                <m:mi>x</m:mi>
                                <m:mo stretchy="false">→</m:mo>
                                <m:mrow>
                                  <m:mi>a</m:mi>
                                  <m:mo stretchy="false">−</m:mo>
                                  <m:mn>0</m:mn>
                                </m:mrow>
                              </m:mrow>
                            </m:mrow>
                          </m:mstyle>
                        </m:munder>
                        <m:mi>f</m:mi>
                        <m:mo stretchy="false">(</m:mo>
                        <m:mi>x</m:mi>
                        <m:mrow>
                          <m:mo stretchy="false">)</m:mo>
                          <m:mo stretchy="false">=</m:mo>
                          <m:mrow>
                            <m:mo stretchy="false">−</m:mo>
                            <m:mo stretchy="false">∞</m:mo>
                          </m:mrow>
                        </m:mrow>
                        <m:mi>,</m:mi>
                        <m:mi/>
                        <m:mrow/>
                      </m:mrow>
                    </m:mtr>
                    <m:mtr>
                      <m:mrow>
                        <m:munder>
                          <m:mtext>lim</m:mtext>
                          <m:mstyle fontsize="8pt">
                            <m:mrow>
                              <m:mrow>
                                <m:mi>x</m:mi>
                                <m:mo stretchy="false">→</m:mo>
                                <m:mrow>
                                  <m:mi>a</m:mi>
                                  <m:mo stretchy="false">+</m:mo>
                                  <m:mn>0</m:mn>
                                </m:mrow>
                              </m:mrow>
                            </m:mrow>
                          </m:mstyle>
                        </m:munder>
                        <m:mi>f</m:mi>
                        <m:mo stretchy="false">(</m:mo>
                        <m:mi>x</m:mi>
                        <m:mo stretchy="false">)</m:mo>
                        <m:mtext>=+</m:mtext>
                        <m:mo stretchy="false">∞</m:mo>
                        <m:mi>,</m:mi>
                        <m:mrow/>
                      </m:mrow>
                    </m:mtr>
                    <m:mtr>
                      <m:mrow>
                        <m:munder>
                          <m:mtext>lim</m:mtext>
                          <m:mstyle fontsize="8pt">
                            <m:mrow>
                              <m:mrow>
                                <m:mi>x</m:mi>
                                <m:mo stretchy="false">→</m:mo>
                                <m:mrow>
                                  <m:mi>a</m:mi>
                                  <m:mo stretchy="false">+</m:mo>
                                  <m:mn>0</m:mn>
                                </m:mrow>
                              </m:mrow>
                            </m:mrow>
                          </m:mstyle>
                        </m:munder>
                        <m:mi>f</m:mi>
                        <m:mo stretchy="false">(</m:mo>
                        <m:mi>x</m:mi>
                        <m:mrow>
                          <m:mo stretchy="false">)</m:mo>
                          <m:mo stretchy="false">=</m:mo>
                          <m:mrow>
                            <m:mo stretchy="false">−</m:mo>
                            <m:mo stretchy="false">∞</m:mo>
                          </m:mrow>
                        </m:mrow>
                        <m:mtext>.</m:mtext>
                        <m:mrow/>
                      </m:mrow>
                    </m:mtr>
                  </m:mtable>
                  <m:mrow/>
                </m:mrow>
              </m:mrow>
              <m:annotation encoding="StarMath 5.0">alignl { stack {
 size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow a - 0} } f \( x \) "=+" infinity ,~}  {} # 
 {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow a - 0} } f \( x \) = -  infinity ,~ {} # 
 {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow a+0} } f \( x \) "=+" infinity , {} # 
 {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow a+0} } f \( x \) = -  infinity  "."  {} 
} } {}</m:annotation>
            </m:semantics>
          </m:math>
        </para>
        <list type="bulleted" id="id13545412">
          <item>Вертиклните асимптоти се вертикални прави кон кои графикот на функцијата бесконечно се доближува.</item>
          <item>Графикот на функцијата и верикалната асимптота не може да имаат заеднички точки.</item>
          <item>Ако функцијата е дробнорационална, вертикални асимптоти се вредностите на независната променлива за кои именителот е еднаков на нула. </item>
          <item>Функција може да има повеке вертикални асимптоти, тоа се точки во кои функцијта е прекината.</item>
        </list>
        <para id="id12033025"><link src="http://cnx.org/content/m13605/latest/">Решени примери 1 </link> на дробнорационални функции со вертикални асимптоти.</para>
      </section>
      <section id="id-284954812878">
        <name>Хоризонтална асимптота</name>
        <para id="id12824467">Правата 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>y</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>b</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{y=b} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> е <term>хоризонтална асимптота</term> за функцијата 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mrow><m:mi>y</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>f</m:mi></m:mrow><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{y=f \( x \) } {}</m:annotation></m:semantics></m:math> ако </para>
        <para id="id12823088"><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mrow><m:mo stretchy="false">)</m:mo><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>b</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } } f \( x \) =b} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> или 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mrow><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mrow><m:mo stretchy="false">)</m:mo><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>b</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  -  infinity } } f \( x \) =b} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>.</para>
        <list type="bulleted" id="id11447856">
          <item>Хоризонталаната асимптота е хоризонтална права кон која графикот на функцијата бесконечно се доближува за бесконечни вредности на независната променлива.</item>
          <item>Функција може да има само една хоризонтална асимптота.</item>
          <item>Ако функцијата е дробнорационална и ако полиномите во именителот и броителот се со исти степени, коефициентот <emphasis>b </emphasis>во хоризонталната асимптота е еднаков на количникот од коефициентитите пред највисоката степен од броителот и именителот. </item>
          <item>Ако во дробнорационалната функција степенот во именителот е поголем од оној во броителот, хоризонтална асимптота ќе биде 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:mrow/></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{x - {}} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>оската.</item>
          <item>Ако во дробнорационалната функција степенот во броителот е попоголем од оној во именителот, функцијата нема хоризонтална асимптота.</item>
        </list>
        <list type="bulleted" id="id11584336">
          <item>Графикот на функцијата може да има пресек со хоризонталната асимптота, но само во конечен број на точки.</item>
        </list>
        <para id="id13505253"><link src="http://cnx.org/content/m13606/latest/">Решени примери 2</link> на дробнорационални функции со хоризонтална асимптота.</para>
      </section>
      <section id="id-0796097032268">
        <name>Коса асимптота</name>
        <para id="id12473390"><term>Коса асимптота </term>е права од обликот 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>y</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mrow><m:mstyle fontstyle="italic"><m:mrow><m:mtext>kx</m:mtext></m:mrow></m:mstyle><m:mo stretchy="false">+</m:mo><m:mi>n</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{y= ital "kx"+n} {}</m:annotation></m:semantics></m:math> за која растојанието до дадена функција
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mrow><m:mi>y</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>f</m:mi></m:mrow><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{y=f \( x \) } {}</m:annotation></m:semantics></m:math> е бесконечно мало, односно</para>
        <para id="id4494748"><m:math><m:semantics><m:mrow/><m:annotation encoding="StarMath 5.0">{}</m:annotation></m:semantics></m:math><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder><m:mrow><m:mfenced open="[" close="]"><m:mrow><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mrow><m:mo stretchy="false">)</m:mo><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:mo stretchy="false">(</m:mo></m:mrow><m:mrow><m:mstyle fontstyle="italic"><m:mrow><m:mtext>kx</m:mtext></m:mrow></m:mstyle><m:mo stretchy="false">+</m:mo><m:mi>n</m:mi></m:mrow><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow></m:mfenced><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mn>0</m:mn></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  left [f \( x \)  -  \(  ital "kx"+n \)  right ]=0} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>.</para>
        <para id="id4494686">Поаѓајки од последната гранична вредност по делење со x се добива </para>
        <para id="id13086577"><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder><m:mrow><m:mfenced open="[" close="]"><m:mrow><m:mrow><m:mfrac><m:mrow><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow><m:mi>x</m:mi></m:mfrac><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:mi>k</m:mi></m:mrow><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:mfrac><m:mi>n</m:mi><m:mi>x</m:mi></m:mfrac></m:mrow></m:mfenced><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mn>0</m:mn></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  left [ {  {f \( x \) }  over  {x} }  - k -  {  {n}  over  {x} }  right ]=0} {}</m:annotation></m:semantics></m:math><m:math><m:semantics><m:mrow/><m:annotation encoding="StarMath 5.0">{}</m:annotation></m:semantics></m:math> односно 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder><m:mrow><m:mfrac><m:mrow><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow><m:mi>x</m:mi></m:mfrac><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder></m:mrow><m:mrow><m:mfrac><m:mi>n</m:mi><m:mi>x</m:mi></m:mfrac><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mi>k</m:mi></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  {  {f \( x \) }  over  {x} }  -  {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  {  {n}  over  {x} } =k} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>.</para>
        <para id="id12927215">Бидејќи 
<m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder><m:mrow><m:mfrac><m:mi>n</m:mi><m:mi>x</m:mi></m:mfrac><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:mn>0</m:mn></m:mrow></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{` {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  {  {n}  over  {x} } =0} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>, се добива дека коефициентот <emphasis>k</emphasis> се определува преку</para>
        <para id="id13439442"><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:mrow><m:mi>k</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder></m:mrow><m:mfrac><m:mrow><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">)</m:mo></m:mrow><m:mi>x</m:mi></m:mfrac></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{`k= {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  {  {f \( x \) }  over  {x} } } {}</m:annotation></m:semantics></m:math>.</para>
        <para id="id12097997">Коефициентот <emphasis>n</emphasis> се определува од </para>
        <para id="id12840172"><m:math><m:semantics><m:mrow><m:mstyle fontsize="12pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi/><m:mrow><m:mi>n</m:mi><m:mo stretchy="false">=</m:mo><m:munder><m:mtext>lim</m:mtext><m:mstyle fontsize="8pt"><m:mrow><m:mrow><m:mi>x</m:mi><m:mo stretchy="false">→</m:mo><m:mo stretchy="false">∞</m:mo></m:mrow></m:mrow></m:mstyle></m:munder></m:mrow><m:mfenced open="[" close="]"><m:mrow><m:mi>f</m:mi><m:mo stretchy="false">(</m:mo><m:mi>x</m:mi><m:mrow><m:mo stretchy="false">)</m:mo><m:mo stretchy="false">−</m:mo><m:mstyle fontstyle="italic"><m:mrow><m:mtext>kx</m:mtext></m:mrow></m:mstyle></m:mrow></m:mrow></m:mfenced></m:mrow></m:mrow></m:mstyle><m:mrow/></m:mrow><m:annotation encoding="StarMath 5.0"> size 12{`n= {"lim"}  cSub { size 8{x rightarrow  infinity } }  left [f \( x \)  -  ital "kx" right ]} {}</m:annotation></m:semantics></m:math>.</para>
        <para id="id13306302"/>
        <list type="bulleted" id="id12625714">
          <item>Косата асимптота е коса права кон која се доближува графикот на функцијата.</item>
          <item>Графикот на функцијата и косата асиптота може да немаат заеднички точки или пак се сечат во конечен број на точки. </item>
          <item>Функција неможе да има истовремено коса и хоризонтална асимптота.</item>
        </list>
        <para id="id13592291"><link src="http://cnx.org/content/m13608/latest/"> Решени примери 3 </link> на дробнорационални функции со коса асимптота.</para>
      </section>
    </section>
  </content>
</document>
