Skip to content Skip to navigation Skip to collection information

OpenStax_CNX

You are here: Home » Content » Natuurwetenskappe Graad 6 » Om twee voorbeelde van bewegingsenergie te ondersoek en te kan beskryf

Navigation

Table of Contents

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
 

Om twee voorbeelde van bewegingsenergie te ondersoek en te kan beskryf

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

NATUURWETENSKAPPE

Energie-oordrag en Stelsel

Verskillende vorme van energie

OPVOEDERS AFDELING

Memorandum

1. Kyk of die leerders die volgende kernpunte begryp (dus nie bloot ‘n opsomming van die eerste paragraaf van die handleiding nie):

  • die hitte kom deur die venster in
  • die skerm vermeerder die hoeveelheid lig wat inkom
  • die blink binne-oppervlak verhoed verlies deur strale en geleiding
  • so ook die opgestopte kante
  • die swart buite-oppervlak verhoed uitstraling

2. Hierdie is ‘n geleentheid vir leerders om self te dink hoe om die toestel verder te verbeter, bv. gat waarin ‘n termometer styf pas sodat die bol aan die binnekant is, maar die skaal aan die buitekant leesbaar is. Hoe ookal, dit moet nie nodig wees om die deur te moet oopmaak nie.

3. Aanvaar die leerders se lesings.

4. Bv. sonpanele, vensters van huis wys na die sonkant (noord in SA), wasgoed droog (i.p.v. tuimeldroër wat krag verbruik), bou swembad op plek waar nie te veel skaduwee is nie, laat brooddeeg in son rys, ens.

Byvoorbeeld:

1. Van Rooyen sê in ander lande waar windkrag ingespan word, was daar heelwat voëlvrektes. In Kalifornië, Amerika, vrek tot driehonderd voëls elke jaar op die sogenaamde windplase. By die Alatamontpas in Kalifornië in Amerika is net 13% van die turbines verantwoordelik vir vrektes.

Scott sê in die buiteland is daar meer voorvalle omdat daar baie meer turbines opgerig word as in Suid-Afrika.

2. Min bedreig.

3. Laat leerders hul inligting in die tabelle voordra en laat klasbespreking toe.

LEERDER AFDELING

Inhoud

AKTIWITEIT: Om twee voorbeelde van bewegingsenergie te ondersoek en te kan beskryf [LU 1.2, LU 1.3]

  • WINDKRAG

Die berig wat volg het in Rapport van 5 Januarie 2003 verskyn.

Voëlliefhebbers is bekommerd oor voëlsterftes by ander windkrag-turbines wêreldwyd. Mnr. Chris van Rooyen van die Trust vir Bedreigde Natuurlewe het egter die versekering gegee dat dié windkrag-eksperiment naby Darling nie ‘n werklike bedreiging vir die voëllewe inhou nie.

Lees die berig deur en beantwoord die vrae wat daarop volg.

Windkrag Bedreig Voëls Nie

Suid-Afrika se eerste windkrag-eksperiment hou nie werklik ‘n bedreiging in vir die voëllewe nie.

Dié versekering kom van mnr. Chris van Rooyen van die Trust vir Bedreigde Natuurlewe nadat voëlliefhebbers internasionale statistieke opgehaal het oor voëlsterftes naby windkrag-turbines.

Eskom het in Augustus verlede jaar twee massiewe turbines – elk sowat 60 m hoog, met drie lemme – so lank soos tennisbane wat 3 t weeg – naby Darling aan die Weskus opgerig.

Die turbines is deel van navorsing om te bepaal of dit haalbaar is om elektrisiteit deur windkrag – ‘n hernieubare energie wat geen besoedeling meebring nie – te voorsien.

Die turbines lewer altesame skaars 3,2 MW krag.

Van Rooyen sê in ander lande waar windkrag ingespan word, was daar al heelwat voëlvrektes. In Kalifornië, Amerika, vrek tot driehonderd voëls elke jaar op die sogenaamde windplase.

Maar hy sê dis hoofsaaklik windturbines wat swak ontwerp of verkeerd geplaas is wat voëlvrektes veroorsaak.

“Voëls vlieg net in die turbines in wanneer die installasies in die pad van die voëls se vliegroetes gebou word. Daarom is navorsing eers gedoen voordat die Eskom-turbines gebou is,” sê hy.

“Sedert die turbines in Augustus opgerig is, het ons nog geen voorval gehad nie. Ons sê nie dit sal nie voorkom nie, maar indien wel, sal dit minimaal wees,” sê hy.

Drie bedreigde voëlspesies – die bloukraanvoël, die wit pelikaan en wit ooievaar – kom voor in die gebied waar Eskom se turbines opgerig is. Maar die turbines is nie in die pad van enige bestaande vliegroetes van dié voëls nie.

Groot voëls loop ‘n groter gevaar om in turbines vas te vlieg.

Swak lig – soos mis- of reënweer – kan ook ‘n rol speel omdat dit die lemme onsigbaar maak. ‘n Groot risiko bestaan as “torings” naby die lemme opgerig word wat sitplek bied vir voëls. Veral roofvoëls benut dit as ‘n jagplek en vlieg in die torings vas as hulle land of afduik na hul prooi.

In Spanje het navorsers bevind dat voëls net in gevaar is wanneer die turbines op verkeerde plekke opgerig is en dat net sowat 28 van die 190 turbines vir die dood van voëls verantwoordelik was. By die Alatamontpas in Kalifornië in Amerika is net 13 % van die turbines verantwoordelik vir vrektes.

Volgens mnr. Tony Stott, generator-omgewingsbestuurder van Eskom, is deeglike navorsing gedoen en geen probleme word ondervind nie.

Stott sê in die buiteland is daar meer voorvalle omdat daar baie meer turbines opgerig word as in Suid-Afrika.

Die twee turbines staan op die heuwel Moedmaag, ‘n Weskuskoppie sowat 20 km van Yzerfontein en 12 km van Darling. ‘n Derde turbine word binnekort opgerig.

Die wind waai hier gemiddeld 22 km/h en die gebied is volgens navorsers een van die wêreld se beste plekke vir die opwekking van windenergie.

Die rotors vang die wind en skakel die beweging om in 1,6 MW elektrisiteit per turbine. Ondergrondse kabels lei die krag ondergronds en stort dit 800 m verder in Eskom se hoofkragnetwerk.

Uit: Rapport, 5 Januarie 2003

1. Haal enige sin uit die gedeelte (behalwe die sin in (2) hieronder genoem) aan om voëlliefhebbers se vrese te bevestig.

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

2. In Spanje is bevind dat 28 van die 190 turbines vir die dood van voëls verantwoordelik is. Sou jy sê die voëls se lewens is in hierdie geval (baie bedreig, min bedreig, glad nie bedreig nie.)

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

Opdrag 3

3. Gesels met ander persone oor dié windkrag-eksperiment en noteer hul voorkeure of afkeure rakende die saak. Haal die koerantberig aan as jy hul insette vra.

DARLING WINDKRAG-EKSPERIMENT

Table 1
Volle name van respondent Ten gunste van windkrag (Merk indien van toepassing) Nie ten gunste van windkrag (Merk indien van toepassing) Rede vir besluit.
Voorbeeld: Johan Walters   Dit sal besoedeling verminder.
1.______________ _______ ___________ ______________
2. ______________ _______ ___________ ______________
3. ______________ _______ ___________ ______________
4. ______________ _______ ___________ ______________
5. ______________ _______ ___________ ______________

Noudat jy ander persone se menings gehoor het, formuleer ‘n gevolgtrekking uit hierdie data en hou dit aan die res van die klas voor.

Verdedig ook die algemene gevoel van die respondente. (Dit hoef nie noodwendig jou persoonlike gevoel te wees nie.)

Table 2
GROEPASSESSERING: KRITERIA 1 2 3 4
Verslaggewing is volledig en saaklik ____ ____ ____ ____
Om gevolgtrekking te maak en te verdedig. ____ ____ ____ ____

4 Hidro-elektriese krag

WATERKRAG

Die Egiptenare het al baie eeue gelede lopende water gebruik om die masjinerie waarmee graan gemaal is, te laat werk, maar sedert 1882 word elektrisiteit ook met behulp van water opgewek. Dié elektrisiteit word hidro-elektrisiteit genoem en lewer byna ‘n kwart van die wêreld se elektriese krag.

Hidro-elektriese kragstasies word by damme of snelvloeiende riviere gebou. Die groot voordeel is dat water ‘n hernieubare bron is en nie besoedeling veroorsaak nie, maar aan die ander kant is daar min plekke in ‘n droë land soos Suid-Afrika waar hidro-elektriese kragstasies opgerig kan word.

Branderkrag is ‘n vorm van waterkrag wat groot belofte vir die toekoms inhou. Hier word die beweging van branders by die kus gebruik om krag op te wek.

Uit: Die Huisgenoot, 7 November 2002 bl. 104, 105

Die diagram hieronder wys hoe ‘n hidro-elektriese kragstasie lyk.

Figure 1
Figure 1 (graphics1.png)

Assessering

Leeruitkomste 1:Die leerder is in staat om met selfvertroue op weetgierigheid oor natuurlike verskynsels te reageer, en om binne die konteks van wetenskap, tegnologie en die omgewing verbande te ondersoek en probleme op te los.

Assesseringstandaard 1.2: Dit is duidelik wanneer die leerder ondersoeke uitvoer en data versamel;

Assesseringstandaard 1.3: Dit is duidelik wanneer die leerder data evalueer en bevindings kommunikeer.

Collection Navigation

Content actions

Download:

Collection as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add:

Collection to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks