Skip to content Skip to navigation Skip to collection information

OpenStax_CNX

You are here: Home » Content » Natuurwetenskappe Graad 6 » Om selle as bron van elektriese energie te kan beskryf

Navigation

Table of Contents

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
 

Om selle as bron van elektriese energie te kan beskryf

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

NATUURWETENSKAPPE

Energie-oordrag en Stelsel

Bronne van energie en energiesisteme

OPVOEDERS AFDELING

Memorandum

Sel as ‘n sisteem:

Positiewe pool (uitsteeksel), negatiewe pool (plaat), houer met mengsel waarin lading ontwikkel en gestoor word.

Voorbeelde:

Flits, radio, wekker, afstandbeheer, sakrekenaar, horlosie, ens.

Geleiers/nie-geleiers:

Geleiers – skuifspeld, spyker, metaalskerpmaker, sleutel, haarnaald, water.

Nie-geleiers – potlood, plastiekliniaal, skoenveter, proefbuis, uitveër, brilraam (nie-metaal)

Opdrag 4:

Iets om te doen:

Die doel met die speletjie is om die draad deur die hindernis te beweeg, sonder om die draad te raak. As dit raak, brand die lampie. Besluit op die toelaatbare aantal probeerslae.

Stroombaan as ‘n sisteem: Die sel verskaf die energie wat deur die draad beweeg, en die lampie laat brand.

Demping van lampie: Hoe langer die draad waardeur die energie moet vloei, hoe dowwer brand die gloeilampie.

LEERDER AFDELING

Inhoud

AKTIWITEIT: Om selle as bron van elektriese energie te kan beskryf [LU 1.2, LU 1.3, LU 2.3]

Figuur 1
Figuur 1 (graphics1.png)

'n Eenvoudige flitssel

Aan die bokant van die sel is daar ‘n klein metaalknoppie in die middel. Dit is die positiewe (+) pool van die sel. Die metaalbodem van die sel vorm die negatiewe (-) pool van die sel.

  • Beskryf die sel nou as 'n sisteem:

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

  • Selle soos in die skets hierbo word baie gebruik om elektrisiteit te verskaf. Noem ‘n paar voorbeelde waar sulke selle gebruik word.

1. ___________________________________________________________________

2. ___________________________________________________________________

3. ___________________________________________________________________

4. ___________________________________________________________________

5. ___________________________________________________________________

‘n Eenvoudige stroombaan soos hierdie kan van ‘n enkele sel gebou word.

Figuur 2
Figuur 2 (graphics2.png)

Toe jy die gloeilampie, die sel en die geleidingsdraad gekoppel het, het jy ‘n elektriese stroombaan gemaak. Beskryf die stroombaan as 'n sisteem:

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

Voordat ons stroombane verder ondersoek, is dit belangrik dat ons eers meer te wete kom oor geleiers en nie-geleiers.

  • Geleiers en nie-geleiers

Energie kan op verskillende maniere oorgedra word. Wanneer elektrisiteit deur ‘n sekere materiaal “vervoer” kan word, noem ons dit ‘n geleier. As ‘n materiaal egter nie die vermoë het om elektrisiteit te “vervoer” of te gelei nie, word dit ‘n nie-geleier genoem. Jy kan ‘n toetsapparaat opstel waarmee daar bepaal kan word of ‘n materiaal ‘n geleier of ‘n nie-geleier is.

Stel die volgende onvoltooide stroombaan op en toets of die materiale waarvan die gelyste items gemaak is, geleiers of nie-geleiers is:

Figuur 3
Figuur 3 (graphics3.png)

Potlood

Metaalskerpmaker

Water

Proefbuis

Skuifspeld

Skoenveter

Uitveër

Sleutel

Spyker

Plasiekliniaal

Brilraam

Haarnaald

Tabel 1
GELEIER NIE-GELEIER
_____________________________ _____________________________
_____________________________ _____________________________
_____________________________ _____________________________
_____________________________ _____________________________
_____________________________ _____________________________
_____________________________ _____________________________

Elektriese geleidingsdraad bestaan dus uit ‘n binneste deel van ‘n goeie geleier, bv. koper, omring deur ‘n goeie nie-geleier (isolator), bv. plastiek, rubber of katoen. Die isolator verhoed dat lekkasies van elektrisiteit plaasvind.

  • Voltooide en onvoltooide stroombane

Soos wat jul ondersoek bewys het, moet die stroombaan voltooi wees, anders sal die gloeilampie nie brand nie. Toe julle bv. die uitveër as deel van die stroombaan gebruik het, was daar die hele tyd ladings in die stroombaan, maar hulle kon nie beweeg nie omdat die stroombaan onvolledig was. Net so skep ‘n skakelaar ‘n gaping in ‘n stroombaan sodat die ladings nie in die stroombaan kan vloei nie.

Julle kan jul eie skakelaar op verskillende maniere maak. Probeer gerus hierdie metode:

Benodigdhede:

  • Houtblokkie
  • 2 drukspykers
  • blik- of koperplaatjie
  • geleidingsdraad
  • gloeilampie
  • of 2 selle

Sit die skakelaar aan mekaar soos die skets aandui en siedaar, jou eie skakelaar!

Figuur 4
Figuur 4 (graphics4.png)

Opdrag 4

Ontwerp nou twee-twee saam so ‘n speletjie wat uit ‘n eenvoudige stroombaan met twee skakelaars bestaan.

  • ‘n Skoendoos
  • ‘n 3,5 Volt-gloeilampie
  • twee 1,5 Volt-batterye
  • isoleerband (“insulation tape”)
  • stewige koperdraad (een stuk wat omtrent 50 cm lank is en een stuk van omtrent 20 cm lank)
  • gewone buigbare draad (“flex”), ongeveer 50 cm lank (hierdie draad gaan in verskillende lengtes opgesny word).
Figuur 5
Figuur 5 (graphics5.jpg)
  • As jul speletjie klaar is, kan dit so lyk:

Figuur 6
Figuur 6 (graphics6.png)

  • Beantwoord nou die volgende vrae:

1. Verduidelik in een paragrafie hoe hierdie speletjie werk:

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

2. Beskryf die stroombaan as 'n sisteem:

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

  • ‘n Apparaat om ‘n gloeilampie te demp

Het jy al ooit gewonder hoe die ligte in die voorkamer dowwer of helderder gestel word? Dit word gedoen wanneer ‘n weerstand in die stroombaan ingelas word. Koper is byvoorbeeld ‘n uitstekende geleier omdat elektrisiteit maklik daardeur vloei. Wanneer ‘n mens egter ‘n dunner koperdraad as geleier gebruik, is daar minder plek vir die elektrisiteit om deur te vloei. Gevolglik sê ons dat die weerstand in dun koperdraad hoër is as dié in dik koperdraad. ‘n Weerstand kan veroorsaak word deur draad (dit moet ‘n geleier wees) ‘n paar keer om ‘n potlood te draai.

Maak ‘n weerstand en las dit by ‘n stroombaan in soos volg:

Figuur 7
Figuur 7 (graphics7.png)

Beweeg die een geleier in die rigting van die pyle. Wat gebeur met die gloeilamp?

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________

Assessering

Leeruitkomste 1:Die leerder is in staat om met selfvertroue op weetgierigheid oor natuurlike verskynsels te reageer, en om binne die konteks van wetenskap, tegnologie en die omgewing verbande te ondersoek en probleme op te los.

Assesseringstandaard 1.2: Dit is duidelik wanneer die leerder ondersoeke uitvoer en data versamel;

Assesseringstandaard 1.3: Dit is duidelik wanneer die leerder data evalueer en bevindings kommunikeer.

Leeruitkomste 2:Die leerder ken, interpreteer en pas wetenskaplike, tegnologiese en omgewingskennis toe.

Assesseringstandaard 2.3: Dit is duidelik wanneer die leerder inligting interpreteer.

Collection Navigation

Content actions

Download:

Collection as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add:

Collection to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks