Skip to content Skip to navigation

Connexions

You are here: Home » Content » Energie

Navigation

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

  • GETSenPhaseNS display tagshide tags

    This module is included inLens: Siyavula: Natural Sciences (Gr. 7-9)
    By: SiyavulaAs a part of collection: "Natuurwetenskappe Graad 9"

    Collection Review Status: In Review

    Click the "GETSenPhaseNS" link to see all content selected in this lens.

    Click the tag icon tag icon to display tags associated with this content.

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
Download
x

Download module as:

  • PDF
  • EPUB (what's this?)

    What is an EPUB file?

    EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

    Downloading to a reading device

    For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(what's this?)" link.

  • More downloads ...
Reuse / Edit
x

Module:

Add to a lens
x

Add module to:

Add to Favorites
x

Add module to:

 

NATUURWETENSKAPPE

Graad 9

ENERGIE, KRAGTE EN MASJIENE

Module 18

ENERGIE

Aktiwiteit:

Om energiebronne en verskillende vorms van energie te kan opnoem, bespreek en identifiseer

[LU 2.2; LU 2.3; LU 2.4]

Wat is energie?

  • Energie is die vermoë om werk te verrig: om dinge te laat gebeur en om verandering te maak.

Vorms van energie:

  • Energie kom in verskeie vorme voor, soos klank, warmte, lig, chemiese verbindings en elektrisiteit.
  • Sommige voorwerpe beskik oor energie omdat hulle beweeg, of bloot as gevolg van hulle posisie. So het voorwerpe kinetiese energie(beweging) ofpotensiëleenergie (posisie).
  • Energie kan nie gesien of aangeraak word nie, maar dit is oral teenwoordig: in die lug om ons, in elke stuk materie en in elkeen van ons liggaamselle. Voor die groot knal wat tot die ontstaan van die heelal gelei het, was daar slegs energie!

Bronne van energie

  • Energie in ELEKTROMAGNETIESE vorm speel ’n groot rol in tegnologiese uitvindsels soos radio’s, uitsaaitorings, mikrogolfoonde en X-straalmasjiene.
  • Skandeerders (“scanners”) is masjiene wat beelde toon van iets wat andersins onsigbaar is, toon, byvoorbeeld inwendige dele van die liggaam. Dit stuur klankgolwe in die liggaam in en wanneer hierdie golwe ’n bepaalde verandering ondergaan, toon dit ’n beeld. Hierdie beelde stel medici in staat om diagnoses te maak. Die MRI, ook bekend as die “Magnetic Resonance Image”, is van onskatbare waarde op hierdie gebied.
  • Ons kan tussen drie belangrike bronne van energie onderskei, naamlik:
  • die son
  • atoomkerne
  • die aarde se beweging en sy swaartekrag, asook die invloed van ander planete op die aarde
  • Sonligenergie onstaan deurdat atome bots en saamsmelt (kernfusie). Die energie bereik ons in die vorm van lig en warmte. Die warmte-energie laat byvoorbeeld lugstrome ontstaan wat wind meebring wat ’n belangrike bron van energie kan wees. Die warmte-energie laat ook water verdamp, wat wolkvorming en reën meebring. Reën val in hoërliggende dele en riviere ontstaan: nog ‘n belangrike bron van energie.Sonligenergie word ook in voedsel vasgelê deurdat plante fotosintetiseer. Ons kos en brandstowwe (bv. petrol) kom hiervandaan.
  • Atoomkernenergie word deur die mens ontsluit met behulp van gevorderde tegnologie deurdat atome gesplit word. Groot aanlegte, genaamd kernkragsentrales, word vir dié doel opgerig.
  • Die aarde se beweging, sy swaartekrag en die invloed van ander planete bring byvoorbeeld mee dat seestrome ontstaan en dat riviere na laerliggende dele vloei. Hierdie energie kan op verskeie maniere benut word, byvoorbeeld vir vervoer en die aandryf van masjiene soos turbines.

Probeer om die vorm van energie in elk van die volgende voorbeelde te identifiseer en verklaar telkens waar dit vandaan kom.

Table 1
Voorbeeld van energie Vorm van energie Bron
  • ’n Boek lê op die punt van die tafel
    
  • ’n Selfoonnetwerk stuur golwe uit na jou selfoon
    
  • ’n Ski-springer spring van ’n sneeuhang af
    
  • ’n Sneltrein spoed oor die vlaktes
    
  • Jy verhit jou middagete in die mikrogolfoond
    
  • Die dokter neem x-straalplate van jou gebreekte hand
    
  • ’n Robot funksioneer in ’n motorvervaardigingsfabriek
    
  • ’n Weerligstraal en donder­slag
    
  • Die energie in jou middagete
    
  • Klank wat jou oortrom laat vibreer
    
  • Elektriese energie by Koe­berg
    
  • Lig van ‘n flitslig
    

[LU 2.2; LU 2.3; LU 2.4]

Aktiwiteit 2:

Om die wet van die behoud van energie aan die hand van voorbeelde van energie-omskakelings te kan toelig

[LU 2.4]

Behoud van energie

  • Die wet oor die BEHOUD VAN ENERGIE is deur Herman Helmholtz (1821 – 1894) ontwikkel.
  • Volgens hierdie wet kan ENERGIE NIE GESKEP OF VERNIETIG WORDNIE. Dit kan slegs van een vorm na ’n ander oorgeskakel word.

Sê in elk van die volgende gevalle watter energie-omskakeling ter sprake is:

  • ’n Bal rol van die bopunt van ’n heuwel af

  • ’n Stuk hout brand

  • ESKOM se steenkoolkragsentrales

  • Jy pomp jou fietswiel op

  • ’n Satelliet se sonpanele

  • ’n Seuntjie eet ’n roomys

  • ’n Flitslig wat brand

  • ’n Moderne duikboot vaar langs ons kuslyn

  • Iemand wat op ys skaats

  • ’n Waterwiel

  • ’n Pistoolskoot

  • ’n Elektriese gloeilampie wat brand

Bespreek die volgende stelling krities: ’n Stoomtrein werk met sonkrag.

Figure 1
Figure 1 (graphics1.png)
Figure 2
Figure 2 (graphics2.png)
Figure 3
Figure 3 (graphics3.png)
Figure 4
Figure 4 (graphics4.png)

Assessering van insig in energiebehoud. Kon jy

die wet van energiebehoud toelig? [LU 2.4]

Assessering

LU 2

Konstruksie van Wetenskapkennis

Die leerder ken, interpreteer en pas wetenskaplike, tegnologiese en omgewings- kennis toe.

Dit word bewys as die leerder:

2.1 betekenisvolle inligting kan oproep;

2.2 inligting kan kategoriseer;

2.3 inligting kan interpreteer;

2.4 kennis kan toepas.

Memorandum

Aktiwiteit:

Table 2
Voorbeeld Vorm Bron
Boek op tafel
  • Potensieel
 Kos het chemiese energie verskaf wat in kinetiese vorm (spieraksie) die boek na die tafel gelig het
Selfoonring
  • Straling
 Chemies of kern: elektrisiteit
Ski-springer
  • Potensieel en kineties
 Chemies (kos of elektrisiteit) het persoon na hoë punt geneem
Sneltrein
  • Kineties/meganies
 Chemies of kern: elektrisiteit
Mikrogolf
  • Straling
 Chemies of kern: elektrisiteit
x-straalplate
  • Straling
 Chemies of kern: elektrisiteit
Fabriekrobot
  • Kineties/meganies
 Chemies of kern: elektrisiteit
Weerligslag
  • Straling (warmte, lig, klank)
 Chemies: elektrisiteit
Middagete
  • Potensieel, chemies
 Chemies: sonlig wat vasgelê is
Klank
  • Straling
 Chemies: elektrisiteit
Elektries by Koeberg
  • Chemies/elektries
 Atome
Lig van flitslig
  • Straling (warmte, lig)
 Chemies

Aktiwiteit

  • Bal: potensieel na kineties en klank
  • Hout: chemies/potensieel na klank, lig, hitte
  • Eskom: chemies/potensieel na elektries
  • Fietswiel: chemies/potensieel na kineties/meganies
  • Satelliet: straling na elektries
  • Roomys: chemies/potensieel na chemies/potensieel (in liggaam gestoor) na kineties
  • Flitslig: chemies/potensieel na lig en hitte
  • Duikboot: atoom/kern/chemies na elektries na kineties
  • Skaats: chemies/potensieel na kineties
  • Waterwiel: kineties na elektries
  • Pistool: chemies/potensieel na kineties, hitte en klank
  • Gloeilamp: elektries na lig en hitte
  • Ja: stoom kom vanaf steenkool, wat dooie plantmateriaal is wat deur fotosintese met behulp van sonlig (stralingsenergie) gevorm is

Content actions

Download module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Reuse / Edit:

Reuse or edit module (?)

Check out and edit

If you have permission to edit this content, using the "Reuse / Edit" action will allow you to check the content out into your Personal Workspace or a shared Workgroup and then make your edits.

Derive a copy

If you don't have permission to edit the content, you can still use "Reuse / Edit" to adapt the content by creating a derived copy of it and then editing and publishing the copy.