1. Hout

Hout kom van bome wat dwarsoor die wêreld òf natuurlik groei, soos in woude, òf deur die mens in die vorm van plantasies aangeplant word.

Wanneer bome, veral in plantasies, volgroei is, word dit afgekap. Dun hout, soos takke en die stamme van swak bome, word verpulp om papier te maak. Dik stamme word na die saagmeule vervoer. Daar word dit in planke gesaag en gedroog. Droë hout word timmerhout genoem.

Figure 1

Hout kan vir baie dinge gebruik word, soos vir meubels, deure, kissies en speelgoed. Hout kan ook gebruik word om huise te bou. Musiekinstrumente soos die kitaar en viool word ook van hout gemaak. Die wiel van ‘n wa is ook destyds van hout gemaak.

Die verpulping van hout vir papier word in fabrieke gedoen. Die hout word met water en chemikalieë gemeng en in dun, gladde velle uitgerol en gedroog om as papier gebruik te word.

Maak ‘n plakkaat met die volgende inligting:

Hoe hout gebruik word in die boubedryf

OF

Produkte wat van hout gemaak is

Prente of sketse ter illustrasie sal in jul guns tel.

2. Keramiek en klei

Daar is volop klei in die kors van die aarde beskikbaar. Nie alle klei is op dieselfde manier saamgestel nie. Keramiek word gevorm deur klei wat gebak word. Verskillende soorte klei gee verskillende soorte keramiek.

Kyk watter voorwerpe van keramiek gemaak word.

Figure 2

Keramiek word as elektriese isoleerders gebruik – dit verhoed dat elektrisiteit in die staalstutte of -rame vloei.

Kom ons observeer hoe ‘n keramiekpot uit klei gemaak word:

1. Klei wat klam is, kan makliker in ‘n spesifieke vorm geskep word. So lyk die samestelling van nat klei:

Figure 3

2. Nadat ‘n kleipot gemaak is, word dit teen kamertemperatuur gelaat om stadig droog te word. Die deeltjies of molekules water in klei verdamp en die klei krimp en word hard.

Figure 4

So lyk die samestelling van die klei nou.

3. As die klei droog is, word dit in ‘n pottebakkersoond gebak (erdeware teen ± 980°C en steenware teen ongeveer 1 200°C tot 1 700°C).

So lyk die samestelling van die klei nou.

Figure 5

Nou is daar te min ruimte tussen die deeltjies klei of molekules om water deur te laat.

Kyk na die keramiekpot met blomme en verduidelik die volgende:

Figure 6

Soek inligting en gee skriftelike terugvoering oor ‘n voël wat klei gebruik om sy nes te bou.

3. Waar bou die voël sy nes?

4. Maak ‘n eenvoudige skets van die: a) voël

b) nes

Totaal: 10

3. Metale

Figure 8

Uit al die groepe materiale wat gebruik word om goed te maak, is metale een van die belangrikste. Daar is bepaalde funksies waarvoor slegs metaal gebruik kan word. In sulke gevalle kan geen ander materiaal as plaasvervanger gebruik word nie. Kyk om jou heen en sien hoe jou lewe van soggens vroeg tot saans laat van metale afhanklik is. Dink maar net aan vervoer en boerdery-implemente. Die eerste metaalvoorwerpe het reeds 9500 v.C. bestaan: goud, silwer, koper en yster.

Metale kan aan hul voorkoms herken word:

Metaalvoorwerpe blink gewoonlik.

Metale is goeie geleiers van hitte en elektrisiteit.

Baie is geskik vir die produksie van klank. Dit lui byvoorbeeld as jy daarteen slaan. Kerkklokke word van brons gemaak.

Metale kan in enige vorm gegiet word. Lood is ‘n metaal wat sag en buigbaar is. Velle lood is veral vroeër op dakke gebruik, veral die dakke van kerke en skole.

Staal is ‘n mengsel van yster en ander bestanddele. Munte is ook van ’n metaalmengsel gemaak.

Interessante feite:

Die boom van ‘n kastrol moet ‘n goeie geleier van hitte wees.

Nie alle metale is geskik vir die kook van kos nie.

Gegote yster, vlekvrye staal, aluminium, staal en koper word vir die vervaardiging van kastrolle gebruik.

As staal in die reën gelos word, sal dit roes. Water en suurstof in die lug het ‘n uitwerking op die yster in die staal om ‘n nuwe stof te vorm, naamlik roes.