Bostaande leenwoorde verryk ons taal, maar Anglisismes besoedel ons taal. Skryf die volgende sinne in korrekte Afrikaans oor:

‘n Artikel gaan vir jou voorgelees word. Eers word die artikel in sy geheel vir jou voorgelees sodat jy dit kan geniet en inligting bekom. Daarna gaan paragraaf vir paragraaf vir jou voorgelees word en jy moet dan die hoofgedagte in elke paragraaf bepaal.

Die Kweekhuiseffek

Meer as ‘n dekade gelede het daar reeds stemme opgegaan wat waarsku dat die wêreld geen hoop het as die natuurlike hulpbronne nie oordeelkundig benut en bewaar word nie. Van die groot terugslae wat die aarde die afgelope jare beleef het, is die wêreldwye toename in besoedeling, ‘n verskerpte kweekhuiseffek en die toenemende osoonuitputting. In hierdie teks gaan ons aandag gee aan die kweekhuiseffek. Enigiemand wat al binne ‘n kweekhuis was, sal weet dat dit baie warm binne is vanweë die feit dat die glaspanele die sonlig binnelaat en terselfdertyd keer dat die hitte weer na buite ontsnap. Sodoende word die ideale klimaatstoestand binne die kweekhuis geskep wat bevorderlik is vir die kweek van plante. So ook verseker die atmosfeer wat die aarde omring dat alle lewende wesens op aarde floreer. Sonder die atmosfeer kan die mensdom nie bestaan nie. Die aarde sal koud en leweloos wees, soos die oppervlak van die maan. Die atmosfeer vervul dieselfde funksie as die glaspanele van ‘n kweekhuis. Dit laat die sonlig binne en dit hou die hitte binne.

Nou is dit egter so dat die atmosfeer van die aarde besig is om ‘n verandering te ondergaan as gevolg van besoedeling deur chemikalieë in die vorm van gasse. Die oormatige vrystelling van gasse op aarde veroorsaak dat daar te veel hitte vasgevang word binne die atmosfeer. Een van die grootste sondebokke is koolstofdioksied wat deur mense vrygestel word elke keer as hulle uitasem. Die hoofbron van besoedeling deur koolstofdioksied is egter die verbranding van steenkool, olie, petrol en hout. Waterstofdioksied is nog ‘n gas wat vrygestel word deur die uitlaatgasse van motors wat petrol verbrand en kragsentrales wat steenkool verbruik. Metaangas, weer, word deur verrottende plante vrygestel.

Namate die wêreldbevolking toeneem (ons praat van ‘n bevolkingsontploffing), word groter hoeveelhede van al hierdie gasse vrygestel. Die gasse bou in die atmosfeer op en verhinder dat genoegsame hoeveelhede van die son se hitte in die ruimte ontsnap. Hierdie verskynsel van oorverhitting staan bekend as “globale verhitting”. Indien die aarde se temperatuur met slegs ‘n paar grade styg, kan die ys rondom die Noord- en Suidpool begin smelt en gevolglik sal die seevlak styg. Ook die weerpatrone sal verander.

Sommige wetenskaplikes huldig die mening dat die seevlak twee meter kan styg teen die middel van hierdie eeu. Kusgebiede sal verdwyn onder die stygende water, en so ook laagliggende lande soos Holland. Groot stede soos New York en Londen sal doodeenvoudig oorstroom word. Waardevolle landbougrond sal vernietig word deur die sout in die seewater. Gevolglik sal voedseltekorte ontstaan.

Dan weer bied die aarde ook eie oplossings vir sy probleme. Seewater absorbeer koolstofdioksied. Plankton, die klein organismes wat in seewater aangetref word, absorbeer meer koolstofdioksied hoe kouer die water is. Indien die water verhit, sal die plankton minder koolstofdioksied absorbeer.

Plante op land, veral in die reënwoude, absorbeer ook koolstofdioksied. Die reënwoude word egter vernietig deurdat die mens stelselmatig besig is met die uitkap en afbrand van die woude in ‘n poging om grond vir landboudoeleindes te herwin. Oorverhitting van die atmosfeer word bevorder deur die enorme hoeveelheid koolstofdioksied wat as gevolg van die verbrandingsproses vrygestel word.

Dit is ons, die aardbewoners, se verantwoordelikheid om te verseker dat ‘n nuwe, regverdige, gelyke en omgewingsgesonde samelewing geskep word. Ons moet sorg dat die aarde gesond bly.

Paragraaf 1

Paragraaf 2

Paragraaf 3

Soek nou saam met jou maats die hoofgedagtes van paragrawe 4 tot 7. Jou onderwyser sal die gedeeltes vir jou uitdeel en jy moet dit aandagtig individueel deurlees. Besluit nou in groepe wat die hoofgedagtes is. Skryf dit neer.

Die leerders het aan ‘n opstelkompetisie deelgeneem waar voorstelle gemaak is om die stad (of jou tuisdorp) skoon te hou. Die Hou die Kaap in die Haak Vereniging het die volgende brief aan die skool gestuur. Let wel, onderstaande wemel van die foute.

Figure 1

7 Mei 2001

Geagte Skoolhoof

Dankie dat u, u studente aangemoedig het om deel te neem in die onlangse Hou die Kaap in die Haak Opstelkompetisie.

Sommige van die opstelle was baie goed veral die van u skool en dit is baie lekker vir ons om ‘n Sertifikaat van verdienste aan Jakob Wiese en Marie Smit toegeken.

Ons stuur hierdie Sertifikaat aan u en vertrou dat u die Sertifikaat so gou as moontlik sal oorhandig.

Nogals dankie en ons vertrou dat u ons Vereniging nog steeds in die toekoms sal ondersteun.

Johan Smith

OMGEWINGSRAADGEWER

Lees die onderstaande gedeelte oor die Knysna-papegaai deur en beantwoord die vrae daaroor gestel. Vier minute word vir die deurlees hiervan toegelaat.

Die Knysna-Papegaai

Die Knysna-papegaai is een van die talle bedreigde diere in ons land. Die Knysna-papegaai is ook bekend as die bruinnek-, rooiskouer- of groenpapegaai. Sy algemene kleur is groen. Hy het ‘n rooi voorkop en ken, en sy skouers is opvallend rooi. Hierdie rooi vere kom nie by jong voëls voor nie. Die Knysna-papegaai is ‘n groot papegaai wat tot 350 mm lank word.

Die broeityd is in Mei en van September tot Oktober. Die voëls maak hul neste in gate hoog op in die dooie takke of stamme van bome. Die eiers is glanswit en daar is gewoonlik vier in ‘n broeisel. Hulle kom slegs in die woude van Oos-Kaapland voor en wel in die hoogste en natste dele van die bergwoude op hoogtes van omtrent 1 000 tot 1 200 m. Hulle wei bedags in klein groepies van 5 tot 30 voëls in laagliggende gedeeltes.

Hulle onderneem gereelde swerfvlugte van selfs so ver as 130 km vanaf hul slaapplekke. Op pad na hul weiplekke vlieg hulle hoog en vinnig en maak baie geraas. As hulle wei, is hulle egter betreklik stil. Hulle leef van die vrugte van geelhout- en olienhoutbome en die sade van die swartwattelboom. Die skil en die vleis van die vrugte word nie geëet nie. Die pitte, egter, word met hul sterk snawels oopgebreek en slegs die kern van die pit word geëet. Hul bewegings in die bome en op takke is stadig soos dié van ‘n papegaai in ‘n hok.

Die volksnaam “Knysna-papegaai” is ‘n heeltemal verkeerde benaming, want hulle kom nie in die Knysna-bosse voor nie. Hulle getalle word vinnig minder, want die area waar hulle leef, naamlik die inheemse bosse, word vernietig. Daar vind ook groot onwettige handel in Knysna-papegaaie plaas.

Hulle word onwettig in bosse gevang deur ‘n volgroeide papegaai in ‘n hok te plaas wat dan as ‘n lokvoël dien. Die wilde voëls wat deur die geroep van die gevange voël gelok word, gaan dan op takke sit wat met voëllym besmeer is. Jong voëls word ook uit neste verwyder net voordat hulle kan vlieg.

(Verwerk uit: Bedreigde Spesies van die Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, Kaapse Provinsiale Administrasie.)

Voor jy die onderstaande vrae beantwoord, bedek eers die teks. Jy mag nie nou weer lees nie. Omsirkel slegs die korrekte letter by elke stelling.

Die Knysna-papegaai is ook bekend as die

Die Knysna-papegaai word so groot soos

Die voëls maak hul neste

Terwyl hul vlieg

Hulle eet slegs

Die Knysna-papegaai kom voor

As hulle kos vreet,

Hulle word onwettig bekom deur

Hulle kom ver van hul skuilplekke voor, tot so ver as

Die hoofrede vir die afname in hulle getalle is dat

(a) Hoekom word Mei, September en Oktober met hoofletters gespel?

Die strandwolf is ‘n alleenlopende sku nagdier. Hy kom deesdae verspreid in limpopo voor. Op die vergadering van wetenskaplikes het professor Hayes met krag uitgeroep die mens is aandadig aan die strandwolf se vinnig-dalende getalle.

Skryf twee paragrawe (ongeveer 120 woorde) oor ‘n bedreigde dier (spesie) in ons land of elders in die wêreld of vertel van die onwettige handel in wilde diere.

Die Suid-Kaaplandse dorp, Hermanus, het sy ontstaan te danke aan ‘n fontein wat ‘n sekere Hermanus Pieters gelok het. Vandag is die dorp ‘n bekende strand- en aftreedorp. Pieters, ‘n Hollander, het vroeg in die negentiende eeu na die Kaap gekom. Hy was ‘n reisende onderwyser wat ook skape aangehou het. Die dorp was voorheen bekend as Hermanuspietersfontein.

Hermanus is bekend vir sy pragtige, veilige strande, die strandmeer bekend as Kleinriviersvlei, die Fernkloof Natuurreservaat en die hengelwaters van Walkerbaai.

Verdeel nou die volgende twee woorde in betekenisvolle dele: hengelwaters en natuurreservaat.

Die twee woorde kan egter nog verder in deeltjies, wat ons lettergrepe noem, verdeel word. Om woorde in lettergrepe te verdeel is die eenvoudigste reël om dit stadig uit te spreek. Spreek die volgende woorde stadig uit: Hollander, negentiende, skape en veilige. ‘n Lettergreep moet altyd ‘n klinker bevat. Ken jy nog die klinkers? Wie kan hulle opnoem? Twee klinkers wat saam ‘n klank vorm, noem ons ‘n tweeklank, bv. oei en eeu. ‘n Lettergreep moet dus ‘n klinker of ‘n tweeklank bevat. Is die letter y ‘n klinker, ‘n tweeklank of ‘n medeklinker?

Verduidelik hoekom jy so sê. Hoekom moet ons leer om woorde in lettergrepe te verdeel?

Ontwerp ‘n brosjure i.v.m. ‘n interessante plek (dorp of stad), ‘n interessante natuurtuin of natuurpark in ons land. Die boek, Nasionale Parke van S.A. deur René Gordon, sal jou baie help. Die brosjure moet die volgende inligting bevat: hoe om daar te kom, waar dit geleë is, besienswaardighede, ontspanning, tariewe, waar om vir akkommodasie te bespreek, ens. Julle kan in groepe werk. Hou nou ‘n uitstalling van jul pogings.