Skip to content Skip to navigation Skip to collection information

Connexions

You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 8 » Tegnieke in geskrewe tekste om spesifieke effekte te verkry

Navigation

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

  • GETSenPhaseLang display tagshide tags

    This module and collection are included inLens: Siyavula: Languages (Gr. 7-9)
    By: Siyavula

    Module Review Status: In Review
    Collection Review Status: In Review

    Click the "GETSenPhaseLang" link to see all content selected in this lens.

    Click the tag icon tag icon to display tags associated with this content.

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
 

Tegnieke in geskrewe tekste om spesifieke effekte te verkry

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

AFRIKAANS HUISTAAL

Graad 8

Module 7

TEGNIEKE IN GESKREWE TEKSTE OM SPESIFIEKE EFFEKTE TE VERKRY

Aktiwiteit 1

Om tegnieke te ontleed wat in geskrewe tekste gebruik word om ’n spesifieke effek te bereik

  • Kyk na die Leipoldt-gedig , Op my ou Ramkietjie.

1. Aan die einde van strofe 2 lees ons dat die verteller/musiekmaker sê die mense beskou hom as “halfpad mal”. Is daar enige gedeeltes in die gedig wat vir ons ’n aanduiding gee of die mense reg of verkeerd is? Haal hulle aan.

2. Wat bedoel die verteller met “as die skemer my wang soen” in strofe 3?

3. Wat sê die woorde “soos ferweel” van sy ervaring van die buitelug?

4. Watter soort ATMOSFEER word in die gedig opgeroep?

5. Watter MIDDELE het die digter gebruik om dié atmosfeer te skep?

6. Hierdie gedig is reeds lank gelede getoonset (van musiek voorsien) en is een van die bekendste Afrikaanse gedigte wat gereeld deur ernstiger kunstenaars gesing word. Probeer vasstel waarin die SANGERIGHEID van die gedig lê.

7. Die laaste strofe is ’n presiese herhaling van die eerste. Ons sê dit gee aan die gedig ’n “SIKLIESE GANG” (siklus = sirkel); dit rond die gedig af. Watter ander bydrae lewer die slotstrofe tot die geheel van die gedig (die inhoud, die atmosfeer, die boodskap, ens.)?

8. Wat beteken “kordaat” in strofe 4?

9. Haal woorde uit die gedig aan wat aandui hoe die verteller oor sy eie musiek voel. Kyk nou na die Opperman-gedig (teks D).

1. Wie is aan die woord in die gedig?

2. Hoe weet jy dit? (Motiveer jou antwoord uit die gedig.)

3. Hoe noem ons dié soort beeldspraak (waar ’n “lewelose” ding byna “menslike” eienskappe kry, en bv. kan praat)?

4. Waarom maak die digter van hierdie tegniek gebruik in die gedig?

5. Verduidelik wat reël 1 beteken.

6. Wat probeer die verteller by ons tuisbring wanneer hy verwys na “die sterre, wolke, kolle van die son”?

7. Wat is die “vogte van die aarde”?

8. Wat is “harpuis”?

9. Dink jy hierdie beeld is toepaslik in die gedig? Motiveer jou antwoord. (Vind uit wat die doel van harpuis is by ’n boom.)

10. Wat gebeur op die ou end met hierdie denneboom, volgens dié gedig?

11. Is dit ’n waardige of vernederende einde vir die boom? Verduidelik jou antwoord uit die gegewens wat in die gedig voorkom.

12. Wat, dink jy, probeer die digter by die leser tuisbring met hierdie gedig?

Table 1
         
  LU 3.7      
         

Aktiwiteit 2

Om begrip te toon van informatiewe tekste

  • Kyk na teks E (oor T.O. Honiball).
  • Die doel van hierdie teks is om inligting te gee, m.a.w. dit is ’n informatiewe teks.

Identifiseer die hoofgedagtes en skryf hulle puntsgewys, maar in volsinne, neer. Daar moet nie meer as ses kort sinne wees nie.

Table 2
         
  LU 3.4      
         

Aktiwiteit 3

Om begrip te toon van ’n teks en om tegnieke te ontleed wat in geskrewe tekste gebruik word om ’n spesifieke effek te bereik

Volgens die Letterkundige Sakwoordeboek is ’n essay “’n korter prosageskrif waarin ’n literêre, godsdienstige, estetiese, politieke of sosiale probleem op persoonlike en pittige wyse behandel word.”

By “Skets” lees ons: “’n kort prosastuk wat van ’n staties-beskrywende aard is (’n persoon, toneel of situasie) en waarin ontwikkeling nie ter sake is nie.”

Dit beteken dat ’n essay/skets ’n kort stukkie prosa is, maar nie ’n storie vertel nie. Belangrik by ’n essay/skets is die knap en fyn taalgebruik vir die oordra van gewaarwording/effek. Sommige sketse/essays is byna in dieselfde sterk beeldende taal as ’n gedig geskryf, dus baie “mooier” (meer poëties) as wat ’n mens normaalweg sal skrywe.

Enkele voorbeelde uit die fragment is die volgende:

  • Jy skil die vlamrooi hout in papierdun stroke af
  • Jy saag ritmies al op die merklyn langs, vorentoe en terug, vorentoe en terug.
  • ... terwyl die soetbruin saagsels inreën na jou toe, en wegreën, en inreën na jou toe, en weg.

1. Skryf hierdie drie sinne in gewone Afrikaans oor.

2. In hierdie gedeelte uit die langer skets beskryf die skrywer hoe om ’n stoel te maak.

2.1 Skryf die dele neer waarin hy beskryf hoe jy ’n stoel maak.

2.2 Verander nou hierdie sinne in instruksies soos wat jy vir iemand sal verduidelik hoe om ’n stoel te maak.

2.3 Deur gebruik te maak van een of twee voorbeelde uit 2.1 en 2.2, dui aan hoe die taal van die skets meer poëties is as die taal waarin jy instruksies gee.

Table 3
                     
  LU 3.6           LU 3.7      
                     

Aktiwiteit 4

Om ’n verskeidenheid feitelike skriftelike en multimodale tekste vir verskeie doeleindes te lewer

  • Jy ontwerp ’n musiekinstrument deur van weggooigoed of onkonvensionele materiaal gebruik te maak.

1. Verduidelik stap vir stap hoe jy die instrument gemaak het (skryf dit neer).

2. Teken die ontwerp daarvan (om die tegniese aspekte uiteen te sit).

3. Maak ’n pamflet met relevante maar bondige bewoording waarin jy die nuwe instrument bekendstel en adverteer.

HIERDIE OEFENING MOET OP APARTE VELLE GEDOEN WORD EN DAN INGEVOEG WORD. DIT KAN VIR JOU PORTEFEULJE GEBRUIK WORD.

Table 4
         
  LU 4.2      
         

Aktiwiteit 5

Om basiese vaardighede in spesifieke skryftegnieke gepas vir ’n tekssoort te toon

Skryf ’n kort gediggie oor jou nuwe instrument. Probeer om eenvoudige beeldspraak te gebruik.

Table 5
         
  LU 4.1      
         

Aktiwiteit 6

Om taal te gebruik om te ondersoek, inligting te verwerk en kreatief te dink

Navorsingsprojek

  • Werk in groepe aan die volgende projek:

Uit die leesstukke in hierdie module is dit duidelik dat ’n mens met redelik min moeite tog die omgewing kan help koester en bewaar eerder as om net nog afval en rommel by te voeg. Ons het gelees dat jy selfs kuns kan skep uit afval en rommel.

1. Gaan bepaal in jou omgewing watter probleem daar bestaan met afval en rommel wat mense soms skep.

2. Beplan saam in die groep wat gedoen kan word dat hierdie een produk nie meer ’n probleem is nie. Gaan besluit saam oor ’n oplossing, iets waarvoor hierdie produk gebruik kan word sodat dit op ’n ander manier tot sy reg kan kom (die studente van die Ruth Prowse Kollege het bv. papier herwin en daarvan kunswerke gemaak).

3. Beplan hoe jy hierdie oplossing gaan gebruik om werk vir mense te skep. Skryf jou konsepweergawe neer.

4. Op die ou end moet jy die produk bemark. Dit beteken dat jy mense moet gaan oortuig om die produk te koop. Daarvoor moet jy met iemand by ’n afsetpunt gaan gesels. Skryf kort aantekeninge neer ter voorbereiding (bv. wat jy die persoon gaan vra).

Table 6
                     
  LU 4.4           LU 5.3      
                     

Aktiwiteit 7

Om ’n verbeeldingsteks te skryf

  • Skryf ’n brief waarin jy ’n afspraak met die betrokke amptenaar maak om hom/haar te spreek oor die bemarking.
Table 7
         
  LU 4.1      
         

Aktiwiteit 8

Om idees en gevoelens op ’n kreatiewe en ekspressiewe manier te gebruik en om ’n verskeidenheid multimodale tekste te gebruik

1. Rolspeel die onderhoud met die amptenaar.

2. Stel ’n plakkaat saam waarin jy jou produk adverteer.

DIE BRIEF KAN VIR JOU PORTEFEULJE GEBRUIK WORD EN DIE PLAKKAAT KAN DIE KLASKAMER VERSIER.

Table 8
                     
  LU 2.1           LU 4.2      
                     

Assessering

Table 9
LU 2 PRAAT
Die leerder is in staat om vrymoedig en doeltreffend in gesproke taal binne ’n wye verskeidenheid situasies te kommunikeer.
Dit word bewys as die leerder:
2.1 idees en gevoelens op ’n kreatiewe en ekspressiewe manier gebruik;
2.2 idees, feite en menings oor uitdagende onderwerpe duidelik en akkuraat oordra;
2.3 basiese praatvaardighede toon;
2.4 om basiese interaksievaardighede te toon;
2.5 om idees en gevoelens op ’n kreatiewe en doeltreffende wyse oor te dra;
2.6 om kenmerke te identifiseer en te bespreek wat tot die sukses van eie kommunikasie bydra.
LU 3 LEES EN KYK
Die leerder is in staat om vir inligting en genot te lees en te kyk en krities op die este­tiese, kulturele en emosionele waardes in tekste te reageer.
Dit word bewys as die leerder:
3.1 ’n wye verskeidenheid tekssoorte vir genot en inligting lees;
3.4 begrip toon van informatiewe tekste;
3.5 verduidelik hoe die hoofkenmerke en struktuur van verskillende tekssoorte tot die funksie daarvan bydra;
3.6 begrip toon van ’n teks;
3.7 tegnieke ontleed wat in geskrewe tekste gebruik word om ’n spesifieke effek te bereik.
LU 4 SKRYF
Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingstekste vir ’n wye verskeidenheid doeleindes te skryf.
Dit word bewys as die leerder:
4.1 ’n verbeeldingsteks skryf;
4.2 ’n verskeidenheid feitelike skriftelike tekste vir verskeie doeleindes lewer;
4.4 taal gebruik om te ondersoek.
LU 5 DINK EN REDENEER
Die leerder is in staat om taal vir dink en redeneer te gebruik en inligting vir leer te verkry, verwerk en gebruik.
Dit word bewys as die leerder:
5.2 inligting uit ’n wye verskeidenheid bronne vind;
5.3 inligting uit ’n wye verskeidenheid bronne verkry en verwerk.

Memorandum

AKTIWITEIT 1

1. Teks C

  1. a) Eie insigte – aanhalings moet hul interpretasie staaf.
  2. b) As die skemer hom omvou.
  3. c) Hy vind dit aangenaam en koesterend.
  4. d) Enige aanvaarbare antwoord, bv. Speels, rustig, ens.
  5. e) Rym, herhalende patrone, ritme, sangerigheid
  6. f) Kyk f)
  7. g) Die boodskap is dat dit so sal voortduur; slepende gang.
  8. h) Braaf, toegewyd, vreesloos, ongestoord
  9. i) “in my skik”

2. Teks D

  1. a) die denneboom
  2. b) Ek ... word ... opgesaag
  3. c) Personifikasie
  4. d) Dit gee aan die boom menslike eienskappe soos gevoelens van vernedering, sodat die leser met die boom kan identifiseer en bv. simpatie hê.
  5. e) Die boom moes staande bly teen die aanslag van die wind.
  6. f) Die boom is deel van die natuur (dus, deel van die totale skepping).
  7. g) Water (in die grond, maar ook dou, wolke, mis, ens.)
  8. h) Dit is ‘n taai gom wat uit die bas loop.
  9. i) Ja, dit is. Harpuis verskyn by ‘n wond aan die boom – dit vorm ‘n beskermende laag. Die implikasie is dat die boom uiteindelik uitgelewer is aan die mens wat hom vernietig vir sy eie gewin. Hy kan staande bly teen die elemente en homself met harpuis beskerm, maar uiteindelik moet hy swig teen die mens.
  10. j) Die boom word opgesaag sodat die hout gebruik kan word vir tamatiekissies.
  11. k) Dit is vernederend. Eie verduideliking.
  12. l) Hy lewer kommentaar op die mens se vernietiging van die natuur ter wille van homself (finansiële gewin?).

AKTIWITEIT 2

1. Hoofgedagtes: Eie woorde

  • Toe Honiball was knap met die maak van miniatuurvoorwerpe.
  • Toe hy in Bellville gewoon het, het hy ‘n windpomp genaamd Poegaai gemaak wat nog steeds daar staan
  • Mnr. Krumm, wat later daar gaan woon het, wil erkenning gee aan Honiball.
  • Fred Mouton, het Honiball ook goed geken en onthou wat hy alles gemaak het.
  • Toe Honiball Valsbaai toe getrek het, het hy sy stokperdjie bly bedryf. Dit is vandag Africana.
  • Honiball het ook tuis rolprente vervaardig. Hy was ‘n interessante mens met ‘n fyn humorsin.

AKTIWITEIT 3

1. Eie sinne

2. a) en b) – eie keuse uit stuk en eie sinne (instruksies) in feitelike taal – nie poëties.

AKTIWITEIT 4

Eie aanbieding. Duidelike aanwysings is belangrik.

AKTIWITEIT 5

Eie gediggie: rym, beeldspraak ens. Noodsaaklik om aan te dui dat leerder weet wat die verskil tussen ‘n gedig en gewone prosa is.

AKTIWITEIT 6

Navorsingsprojek

AKTIWITEIT 7

Vorm van brief – amptelik – bondig en duidelik. Geen oorbodige inligting nie. Toon: saaklik.

AKTIWITEIT 8

Eie rolspel en plakkaat.

Collection Navigation

Content actions

Download:

Collection as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add:

Collection to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks