Skip to content Skip to navigation Skip to collection information

OpenStax_CNX

You are here: Home » Content » Afrikaans Huistaal Graad 8 » Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en waardeer

Navigation

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

  • GETSenPhaseLang display tagshide tags

    This module and collection are included inLens: Siyavula: Languages (Gr. 7-9)
    By: Siyavula

    Module Review Status: In Review
    Collection Review Status: In Review

    Click the "GETSenPhaseLang" link to see all content selected in this lens.

    Click the tag icon tag icon to display tags associated with this content.

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
Download
x

Download collection as:

  • PDF
  • EPUB (what's this?)

    What is an EPUB file?

    EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

    Downloading to a reading device

    For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(what's this?)" link.

  • More downloads ...

Download module as:

  • PDF
  • EPUB (what's this?)

    What is an EPUB file?

    EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

    Downloading to a reading device

    For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(what's this?)" link.

  • More downloads ...
Reuse / Edit
x

Collection:

Module:

Add to a lens
x

Add collection to:

Add module to:

Add to Favorites
x

Add collection to:

Add module to:

 

Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en waardeer

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

AFRIKAANS HUISTAAL

Graad 8

Module 9

Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en te waardeer

AKTIWITEIT 1

Om geskrewe taal in digvorm te verstaan en te waardeer

Table 1
                                             
  LU 1.1           LU 1.5           LU 3.1           LU 3.5      
                                             
           
    LU 3.6      
           
  • Nou verskuif ons na ’n ander dapper poging. Lees die onderstaande gedig deur en beantwoord die vrae wat daaroor gestel word.

Teks A

Lees Klara Majola deur D J Opperman. Dit verskyn in Engel uit die klip uitgegee deur TAFELBERG.

1. Vertel in een sin wat Klara Majola gedoen het en wat sy oorgekom het.

2. ’n Mens sê darem nie gewoonlik: iemand vergader hout nie, maar veel eerder: iemand maak hout bymekaar. Waarom het die digter dan hier vergader gebruik?

3. Watter woord in strofe 1 berei ons voor dat iets buite ons verwagting gebeur het?

4. Tot dusver (strofe 1) het die verteller twee keer die naam Klara Majola net so gebruik, maar nou, in strofe 2 voeg hy “klein” by. Watter effek bereik hy/probeer hy oordra met dié woord?

5. Wat beteken bros (kapok)? Waarom, dink jy, gebruik die verteller dié woord, en sê hy nie maar net “kapok” nie?

6. Hoewel die gebeure in die Bokkeveld afspeel (die gebied agter Ceres), kry “Bokkeveld” in die gedig ’n ander betekenis ook. [Ons sê die woord roep ’n ander betekenis op]. Wat kan dié woord nog hier beteken?

7. In strofe 2 gebruik die verteller ’n pragtige beeld wanneer hy na Klara verwys. Watter soort beeldspraak gebruik hy?

8. Bespreek die beeld in die laaste twee reëls van strofe 2 en besluit veral oor die volgende:

  • Is dit gepas (pas die beeld by die omgewing waarin die gedig afspeel)?
  • Is dit ’n goeie beeld (sê dit iets van hoe Klara lyk)?
  • Sê dit meer as wat net ’n gewone beskrywing sou sê?

As ons by so ’n vraag antwoord dat dit werk, sê ons dis ’n GESLAAGDE VERGELYKING (of metafoor, of watter beeldspraak dit ook al is).

9. Lees nou weer die hele gedig en kyk dan spesifiek na strofe 3.

  • Hoe verskil strofe 3 se inhoud (plek/ruimte en tyd) van die vorige twee strofes?

10. Waarna verwys ”koue geweld” hier binne die konteks van die gedig, en spesifiek in hierdie strofe?

11. In strofe 2 gebruik die verteller die woorde “bros kapok”. Waarom verander hy dan nou en gebruik “koue geweld”? (Sê dit meer?)

12. Waar is die verteller nou?

13. Het “Bokkeveld” hier nog dieselfde twee betekenismoontlikhede as in strofe 2? Verduidelik jou antwoord.

14. In die laaste reël kry ons ’n pragtige TEENSTRYDIGHEID/PARADOKS wanneer die verteller sê Klara het “warm . . . verkluim.”

  • (KONTRAS/TEENSTELLING/TEENSTRYDIGHEID is baie dikwels ’n TEGNIEK wat ’n digter/skrywer gebruik om meer trefkrag te gee aan wat hy wil oordra.)
  • Wat bedoel hy met hierdie paradoks?

15. Ons kry in hierdie strofe ook ’n woord waarmee die verteller homself teenoor Klara stel. Skryf die woord neer.

16. Die verteller kom tot ’n sekere ontdekking oor homself in die slotstrofe. Skryf dit in een sin neer.

17. Verduidelik nou waarom die verteller die naam “Klara Majola” so baie in die gedig herhaal.

18. Skryf die rymskema van die gedig neer.

19. Wat noem ons dié soort rympatroon?

AKTIWITEIT 2

Om taal in verskillende kontekste met mekaar te vergelyk en begrip te toon vir die onderskeie aanwendings daarvan

  • Vergelyk Teks A en Teks B. Die een is meer feitelik en word as ’n artikel/berig aange­bied, terwyl die ander ’n gedig (oor ’n ware gebeurtenis) is. Soek die ooreenkomste en verskille in die volgende (jy kan jou gerus laat lei deur die antwoorde wat jy op “Klara Majola” verskaf het):

1. die aanbieding

2. die inhoud

3. die gevolg

AKTIWITEIT 3

Om ’n ervaring in die vorm van ’n gedig, met gepaste aanwen­ding van die korrekte styl en woordkeuse, weer te gee

Table 2
                     
  LU 4.1           LU 4.3      
                     
  • Kom ons waag nou self ons hand aan ’n gedig.
  • Skryf ’n kort gediggie (jy kan selfs “Klara Majola” as model gebruik) oor ’n onbaatsugtige of dapper daad waarvan jy weet en wat ’n groot indruk op jou gemaak het. Oefen eers op jou eie papier en skryf die finale poging hieronder.
  • AKTIWITEIT 4

Om die tipiese taal en styl van ’n bepaalde soort teks waar te neem en in ’n eie skryfstuk toe te pas

Table 3
                     
  LU 4.1           LU 4.4      
                     
  • Lees die volgende drie tekste deur en voer die opdragte daaroor uit

Teks B

Inbreker sit elf uur vas in skoorsteen – van dolleë huis (uit Die Burger)

’n Aspirant-inbreker op Citrusdal het met die nagtelike gebeier van die kerkklok op die agtergrond oor sy sondes besin terwyl hy bykans elf uur lank in ’n skoorsteen vasgesit het.

Die man het glo Maandagaand by die NG Kerk se pastorie probeer inbreek, maar nadat hy feitlik ál die ruite met ’n baksteen stukkend geslaan het, en hom telkens teen stewige diefwering vasgeloop het, het ta ‘n plan gemaak.

Hy het die saak uit ’n ander hoek benader en besluit om, soos wolf in die sprokie van die drie varkies, dié baksteenhuis deur die skoorsteen binne te glip.

Volgens kapt. Hilda Conradie van die plaaslike polisiekantoor was daar dié keer nie net ’n kinkel in die kabel nie, maar ook een in die skoorsteen. “Of sy hand gegly het en of hy laat los het, is nie duidelik nie, maar hy het afgegly in die skoorsteen tot waar dit ’n draai na links maak, en daar het hy bly sit.”

Die man het later aan die polisie vertel hy het gehoor hoe die kerkklok die ure aftel. “Hy was teen agtuur al daar en het om hulp geroep, maar niemand het gehoor nie. Hy het moed opgegee omdat hy nie kon asem kry nie. Hy kon elke uur die klok hoor slaan en teen vieruur die oggend het hy weer begin skreeu.”

Volgens Conradie het mense hom douvoordag op pad werk toe gehoor. “Hulle het van die pad af gevra wie hulle moet roep. Hy was só verlig dat hy dadelik gesê het hulle moet die polisie ontbied.”

Hy is teen sewe-uur bevry – en moes hoor die huis staan al lank leeg.

Ds. Dirk Burger, wat in die huis gewoon het, het verlede jaar afgetree en die huis staan al sedert November leeg.

Teks C

Pasiënt word glo in lykshuis wakker(uit Die Burger)

Mnr. George Melanie, ook bekend as oom George, was onlangs baie koud toe hy ná behandeling vir ’n beroerte tot sy ontsteltenis in die hospitaal se lykshuis wakker word.

Melanie het vertel sy seun het op ’n ____hete dag met hom na ’n Bolandse hospitaal gejaag het nadat hy skielik siek begin voel het. By die hospitaal is hy glo vir beroerte behandel en het hy sy bewussyn verloor.

“Toe ek wakker skrik, was ek kaal en het in ’n laai in die hospitaal se lykshuis gelê.

“Ek het verpleegsters daar naby oor my dood hoor praat. My hele lyf was styf en my bene het koud gekry. Toe ek hulle beweeg, het een dit gesien en van die skrik het hulle uitgehardloop.

“Ek het geroep en daar was mense wat my kom help het en gesorg het dat ek behandeling kry,” het hy gister aan Die Burger vertel.

Hy was baie dankbaar dat hy darem sy tagtigste verjaardag vroeër vandees­maand kon vier. Sy seun het bevestig dat hy sy pa dié dag hospitaal toe geneem en vier dae later weer gaan haal het.

Die betrokke hospitaal het gister op versoek van Die Burger Melanie se lêer uitgehaal. Niks word van sy beroerte en behandeling vermeld nie. Die superintendent het gesê die lêer wys hy is die vorige jaar laas daar behandel.

Teks D

Slang se kind laat man groot skrik (Uit Die Burger)

Mnr. Petrus Seling het ’n skrikaanjaende ondervinding gehad toe hy eers op ’n boomslang getrap en die slang daarna om sy bene gekrul het. Hy het hom glo ____lam geskrik.

Volgens Seling was die slang langer as hyself.

Seling, wat slegs drie maande gelede na die riooluitvalwerke oorgeplaas is, vertel toe hy by die sifdeur van die kantoorgebou op die terrein uitstap, het hy ’n geluid gehoor en die volgende oomblik bo-op die boomslang getrap.

Soos blits het die slang om sy bene gekrul. Seling het die slang losgeskop, waarna dit deur die kantoor is en in die stoorkamer tussen die sakke gaan skuiling soek het.

Die polisie het ’n natuurbewaarder ontbied, wat saam met ’n helper die slang met twee stokke gevang en in die veld gaan vrylaat het.

  • Gaan weer deur die drie berigte en haal woorde uit wat tipies van koeranttaal is. Onderstreep die woorde. Kyk ook na die bou van die berigte – waar die meeste inligting voorkom, wat alles gesê word, hoe aangedui word dat daar onsekerheid/twyfel/vermoede bestaan.
  • Noudat jy hierdie klompie leesstukke onder die knie het, is dit tyd om self so iets aan te pak.
  • Skryf ’n KOERANTBERIG waarin jy vertel van ’n soortgelyke penarie. Dit kan iets wees waarvan jy weet of ’n denkbeeldige ervaring. Oefen op jou eie papier en skryf die finale poging hier onder.

Assessering

Table 4
Leeruitkomstes(LUs)
 
LU 1 LUISTER
Die leerder is in staat om vir inligting en genot te luister en gepas en krities binne ’n wye verskeidenheid situasies te reageer.
Assesseringstandaarde(ASe)
 
Dit word bewys as die leerder:
1.1 na uitdagende verbeeldings- en informatiewe mondelinge tekste luister en dit waardeer;
1.2 aandagtig luister vir spesifieke inligting en kerngedagtes en gepas reageer;
1.3 verstaan hoe bekende mondelinge tekste gestruktureer is en die kenmerkende eienskappe daarvan beskryf;
1.5 die spreker se redes vir die keuse van spesifieke woorde, frases en sinne identifiseer om die luisteraar te beïnvloed en die impak daarvan verduidelik;
1.6 verskillende taalvariëteite, soos verskillende aksente en dialekte, herken en aanvaar en die taal van verskillende groepe bespreek.
LU 3 LEES EN KYK
Die leerder is in staat om vir inligting en genot te lees en te kyk en krities op die este­tiese, kulturele en emosionele waardes in tekste te reageer.
Dit word bewys as die leerder:
3.1 ’n wye verskeidenheid tekssoorte spontaan en dikwels vir genot en inligting lees en per­soonlike reaksie op die tekssoorte bespreek;
3.2 lees hardop en stil vir verskillende doeleindes deur gepaste leesstrategieë te gebruik;
3.3 die doel, teikengroepe en konteks van tekste bespreek;
3.4 begrip van informatiewe tekste toon;
3.5 verduidelik hoe die hoofkenmerke en struktuur van verskillende tekssoorte tot die funksie daarvan bydra;
3.6 toon begrip van ’n teks, die doel daarvan en hoe dit met eie leefwêreld skakel deur die intrige, temas, waardes, karakters en ruimte/agtergrond te bespreek;
3.8 krities op tekste reageer.
LU 4 SKRYF
Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingstekste vir ’n wye verskeidenheid doeleindes te skryf.
Dit word bewys as die leerder:
4.1 ’n verskeidenheid verbeeldingstekste skryf;
4.2 ’n verskeidenheid feitelike skriftelike en multi­modale tekste lewer;
4.3 basiese vaardighede in spesifieke skryf-tegnieke gepas vir ’n tekssoort toon;
4.4 die skryfproses saam met ander en individueel gebruik om tekste te skep.

Memorandum

AKTIWITEIT 1

  • Behandel eers die gedig met die leerders sonder om na die vrae te verwys. U kan ook daarop klem lê dat die gedig ’n reaksie op ’n ware gebeurtenis is - wat iewers in 1958 afgespeel het. Die heldinnetjie was ’n skrale agt jaar oud.

1. Klara het een koue skemeraand uitgegaan om haar blinde pa te gaan haal wat heeldag houtjies bymekaargemaak het, maar het in die donkerte verdwaal en het daardie nag verkluim.

2. pas binne die rym en ritme van die gedig

3. “maar”

4. wys op haar fisiese kleinheid, maar ook haar broosheid/druk bejammering uit

5. sag/breekbaarwil op die verskriklikheid wys dat iets so sag die dood kan veroorsaak/sou ook kon sê die woord is ’n verdere projeksie van Klara se weerloosheid

6. “Bokveld toe” beteken ook doodgaan.

7. vergelyking: Klara se (bruin) lyk wat inmekaargetrek is, word vergelyk met ’n wingerdstok (wat ook mos nooit reguit is nie)

8. Ja – daardie streek is o.m. bekend vir vrugtreboerdery, waaronder druiwe.Ja – kyk by 7Ja – ons kan byna sien hoe Klara lyk.

9. nou nie meer waar dit gebeur het nie, vertel ook nie meer nie (maar pas toe), kan enige tyd wees, nie noodwendig tydens of kort na gebeure nie

10. steeds na verkluim/koue/feit dat koue die mens kan doodmaak, maar wyer ook – na enige vorm van onnatuurlike dood

11. Ja – kyk ook antwoord by 10.

12. enige plek – nie gebind aan streek (die Bokkeveld)

13. nee – slegs betekenis van “dood”

14. met ’n hart vol (warm van) liefde in die koue gesterf

15. “maar”

16. Besit nie so ’n opofferende liefde soos Klara nie.

17. Wil die naam laat insink.Noem van naam roep telkens die heldedaad op.Daar is sekere sangerigheid in naam wat by ritme van gedig pas.

18. abab cdcd efef

19. kruisrym/gekruisde rym

AKTIWITEIT 2

Laat u lei deur wat die leerders sê. NB dat hulle tog uitkom by: feitelike teenoor emotiewe gegewens, sinne en paragrawe teenoor reëls en strofes met bepaalde rym, bou en ritme; berig gee niks meer, terwyl gedig ook met toepassing van gegewens werk

U sou selfs met ‘n wakker klas die gedig in berigvorm kon laat skryf (of van die berig ’n gedig laat maak) as kontrole om te sien of hulle die verskille in aanbieding raakvat.

AKTIWITEIT 3

U moet asb. self die lengte van die gedig en enige ander vereistes wat u wil stel, bepaal, ook die puntetoekenning en datum van inlewering.

Sien na en gebruik vir portefeulje.

AKTIWITEIT 4

Laat u lei deur leerders se bespreking.

  • Behandel tipiese vorm van berig: Omgekeerde piramiede, eerste par: wie waar, wat, wanneer, waar en hoe? verdere uitbreiding logies in paragrawe
  • Tipiese koeranttaal/woorde: glo/ vermoedelik/bevestig, ens.

Ook hier besluit u self oor die lengte van die skryfstuk, verleen vooraf hulp en gee leiding in die klas. Bepaal ook die puntegewig wat die skryfstuk gaan dra en gebruik dit vir die leereder se portefeulje.

  • As alternatief kan ’n langer SKRYFSTUK i.p.v./naas die berig hier gegee word – al drie die berigte vertel van ’n penarie, maar daar is in al drie ook elemente van die “ander partye” se groot skrik – die werkers op pad wat ’n stem uit die leë huis hoor, die verpleegsters wat ’n dooie sien ontwaak, die slang wat hom sekerlik net so morsdood skrik en vir sy lewe vlug.
  • Dit kan ’n heel prettige lang skryfstuk tot gevolg hê as ’n mens die leerders die saak van die ander kant af laat vertel!

Collection Navigation

Content actions

Download:

Collection as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add:

Collection to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Reuse / Edit:

Reuse or edit collection (?)

Check out and edit

If you have permission to edit this content, using the "Reuse / Edit" action will allow you to check the content out into your Personal Workspace or a shared Workgroup and then make your edits.

Derive a copy

If you don't have permission to edit the content, you can still use "Reuse / Edit" to adapt the content by creating a derived copy of it and then editing and publishing the copy.

| Reuse or edit module (?)

Check out and edit

If you have permission to edit this content, using the "Reuse / Edit" action will allow you to check the content out into your Personal Workspace or a shared Workgroup and then make your edits.

Derive a copy

If you don't have permission to edit the content, you can still use "Reuse / Edit" to adapt the content by creating a derived copy of it and then editing and publishing the copy.