Skryf 'n brief aan die pers

AFRIKAANS HUISTAAL

Graad 9

Module 7

‘N BRIEF AAN DIE PERS Aktiwiteit 1: Om ’n persbrief te kan skryf Nie alle diere is altyd ’n plesier nie. Lees bv. van die sonde wat ’n mens met ’n hond kan hê. Sonde met die hond moet einde kry – hof Antoinette Pienaar ’n Inwoner van ’n deeltitelkompleks in Moreletapark is met ’n hofbevel in die Pretoriase hooggeregshof gelas om ontslae te raak van haar aggressiewe hond wat heeltyd blaf en mors. Me. Tanya Grobler se bure kla al sedert Julie 1999 dat die kompleks se tuindienste nie by haar “donkerkleurige baster wolfhondreun” kan verbykom om hul gras te sny nie. Die “uiters aggressiewe” hond blaf glo aanhoudend sonder rede en los merke waar hy teen mure opspring. Sy ontlasting word glo ook nie opgetel nie. Dit het luidens hofstukke ’n stank gelaat en brommers gelok wat ’n gesondheidsgevaar skep. “As gevolg van die hond se aggressie, weier die tuindienste om Grobler en haar aangrensende bure se tuine te versorg. Sy het ook nie in terme van die kompleks se gedragsreëls aansoek gedoen om ’n hond aan te hou nie,” lui die hofstukke. Die inwoners het haar reeds in Januarie verlede jaar gevra om van die hond ontslae te raak. Sy het nie op die versoek, óf ’n prokureursbrief, gereageer nie. Ingevolge die hofbevel moet sy binne 48 uur nadat die bevel op haar beteken is vir die hond ’n ander heenkome kry, anders word die balju gemagtig om die hond aan die Dierebeskermingsvereniging te oorhandig. Uit: Beeld, Januarie 2002 Verbeel jou jy het ’n soortgelyke probleem met ’n buurman se troeteldier. Skryf ’n brief aan die pers waarin jy jou lot bekla. Die eerste sin moet dadelik na die betrokke saak verwys. Probeer om ander lesers uit te daag om ook aan hierdie bespreking deel te neem. Jou slotsin moet humor bevat, jou laaste vuishou wees of dit moet die inhoud saamvat. Skuilname is eintlik uit die mode. Die brief moet soos volg lyk: Die RedakteurDie BurgerPosbus 234Kaapstad 8000 (laat een reël oop) Geagte Heer (laat een reël oop) Sonde met die diere (Laat een reël oop) PARAGRAAF PARAGRAAF PARAGRAAF Die uwe Moeggesukkel (laat een reël oop) M. PretoriusBergsigstraat 13Pretoria2000datum Skryf 100 tot 150 woorde oor die onderwerp en plaas die finale produk in jou portefeulje. LU 4.2

Aktiwiteit 2: Om bepaalde taalaspekte te bemeester en toe te pas Gebruik die vorige leesstuk en beantwoord die volgende vrae. Skryf die volgende sinne in die lydende vorm. 1. Die hond los merke waar hy teen die mure spring. 2. Sy het nooit sy ontlasting opgetel nie. 3. Dit het ’n stank gelaat. Verskaf die meervoudsvorm. 1. hooggeregshof 2. balju 3. uur 4. bevel Maak ’n sin met die homofoon van die volgende woorde. 1. moet 2. weier 3. mure Maak ’n sin met die homoniem van. 1. die hofstukke lui. 2. die hof las jou om iets te dien. Verbind die volgende sinne met die voegwoord tussen hakies. 1. Daar bestaan ’n gesondheidsgevaar. Die hond se ontlasting word nie opgetel nie. (want) 2. Sy doen niks omtrent die hond nie. Die bure het al baie gekla. (alhoewel) LU 6.1

Aktiwiteit 3: Om te toets of bepaalde taalvaardighede bemeester is deur foute te identifiseer en te korrigeer In die volgende sinne wat oor Die Groot Vyf handel, word daar telkens aangedui hoeveel foute daar is. Skryf neer wat die fout is. 1. Omdat leeus in oop gebiede hou word hulle maklik deur jagters en vee wagters geskiet. (2) 2. Eers nadat ’n prooidier plat getrek is maak die mannetjie sy verskyning om vir die maal aantesit. (3) 3. Van die witrenoster van Afrika lewe daar slegs nog ’n handjievol in Oos Afrika. (1) 4. Die kameelperd word in droeë streke met verspryde bome suid van die Sahara aangetref. (2) 5. Die enigste ander lit van die giraffamilie is die okapis. (2) 6. Die jagters wie die olifant skiet is agter sy ivoor tande aan. …………………………………………………………………………………………………… Uit: Huisgenoot, 28 Junie 2001 LU 6.1

Aktiwiteit 4: Om: ’n skrywer se standpunte en perspektief te bepaal; inligting wat deur navorsing ingewin is, te verwerk; metodes te vind om relevante inligting te bekom. Die kat-kisante Soos ’n skadu volg hulle hul base, gehoorsaam hul bevele en spring selfs deur ’n ring om besoekers te vermaak. Pure kat sal hulle wel in hulle base se skote gaan lê en spin, teen die goue beelde skuur of hulle op die Persiese matte opkrul, maar die res van die tyd gedra die katte van die Boeddhistiese tempels in die Verre Ooste hulle kompleet soos honde. Hulle loop oral agter die monnike aan, wag geduldig terwyl hulle bad, volg hulle na die etenstafel en drentel agterna wanneer hulle mediteer en bid. En as die baas sê sekere heiligdomme is verbode, luister hulle so getrou soos ’n hond. In Birma, Laos en Thailand lei gewone huiskatte, gemeet aan Westerse standaarde, ’n hondelewe. Hul gemiddelde lewensverwagting is maar twee jaar, teenoor die vyftien of twintig jaar wat ’n Westerse kat lag-lag kan haal. Omdat Boeddhiste alle lewende wesens respekteer, moet die monnike alle lewe beskerm. Kat se kind was slim genoeg om hom in die tempels tuis te maak. Die Boeddhiste glo immers ’n kat het Boeddha se heilige geskrifte gered toe die dier ’n muis verjaag het wat reg was om daaraan te knibbel. By die Phe Chaung-tempel in Birma doen die tempelkatte selfs meer as om muise te vang. Die monnike het hulle geleer om deur ringe te spring en toeriste van so ver as Frankryk, Duitsland, Italië en Japan kom kyk na dié vreemde katgedrag. Uit: Huisgenoot, 3 Mei 2001 Doen navorsing oor een van die volgende aspekte en skryf dan 300 woorde daaroor (jy mag ook twee kombineer): Boeddhisme Bespreek die rol wat katte en/of diere in die Boeddhistiese geloof speel. Bespreek die rol wat katte in ander gelowe speel. Bespreek die rol wat diere in die uitleef van gelowe speel. Die finale produk moet onder “ondersoektaak” in jou portefeulje geliasseer word. LU 5.1 LU 5.2 LU 5.3

Aktiwiteit 5: Om die ontkennende vorm korrek te kan gebruik Ons gaan nou nog ’n nuwe taalverskynsel byleer, nl. hoe om ’n sin in die ontkennende vorm te skryf. Julle kan dit reeds doen, maar moet net daarop let dat sekere woorde moet verander: Iemand speel sokker. Nee, niemand speel sokker nie. Hulle is êrens. Nee, hulle is nêrens nie. Het jy al geleer? Nee, ek het nog nie geleer nie. Het jy al ooit geswem? Nee, ek het nog nooit geswem nie. Óf hy óf sy gaan die prys wen. Nóg hy nóg sy gaan die prys wen Kom ons gebruik die leesstuk oor die kat-kisante en kyk hoe goed julle vaar. Skryf die volgende sinne in die ontkennende vorm: 1. Hulle loop oral agter die monnike aan. 2. Boeddhiste respekteer alle lewende wesens. 3. Almal kom kyk na hierdie vreemde katgedrag. 4. Hulle luister altyd so getrou soos ’n hond. 5. Was jy al ooit in ’n Boeddhistiese tempel? Verskaf die meervoude van die volgende. 1. Skadu 2. Monnik 3. Geskrif Wat noem jy ’n persoon wat in die volgende lande woon? 1. Frankryk 2. Duitsland 3. Italië 4. Japan Watter tale praat hulle? LU 6.2

1. Frankryk 2. Duitsland 3. Italië 4. Japan Aktiwiteit 6: Om ’n bepaalde tekssoort vir inligting deur te lees, die geldigheid van argumente te beoordeel en dan gevolgtrekkings te maak SUURPOOTJIE SE HABITAT BEDREIG Martina Smit Hulle skuifel op die punte van hul tone – dis dié dat die ou mense hulle seerpootjies gedoop het. Wat later suurpootjies geword het, oor hulle so skaam is en in die vaal bossies van die Suurveld voorkom. Maar minder as 3% van hierdie dwergskilpaaie se habitat in die laagland van die Kaapse plantkoninkryk bestaan nog. Die suurpootjies is een van ses vlagskipspesies wat toon hoe gesond die ekologie van die wêreld se kleinste plantkoninkryk is, sê dr. Ernst Baard van wetenskaplike dienste van Wes-Kaapse Natuurbewaring. Luidens ’n verslag wat in Julie deur die Green Trust en die Endangered Wildlife-trust bekend gestel is, is biodiversiteit in die Wes-Kaap en Suid-Afrika op ’n afdraande pad. Suurpootjies is die enigste Suid-Afrikaanse skilpaaie wat volgens die internasionale Rooidataboek bedreig word. Die grootste rede vir die afname in hul habitat is boere wat die renosterveld omploeg vir die plant van koring en wingerde. Tog het groter bewustheid daartoe gelei dat die suurpootjies se getalle oor die afgelope twee dekades gestabiliseer het. Nog ’n bedreiging is uitheemse plantegroei soos port jacksons, hakea en rooikrans, wat die suurpootjies se habitat stadig laat agteruitgaan. Suurpootjies kom nog in 48 geïsoleeerde habitatstreke in die gebied tussen Piketberg en die Helderbergkom, en Worcester en Tulbagh voor, asook in die Ceresvallei. Hierdie streke is meestal in private besit van veral boere. Die skilpaaie met hul kenmerkende stervormige patrone word selde groter as 10 cm Hulle kan tot 30 jaar oud word, en lê gewoonlik twee tot vier eiers elke lente nadat hulle seksuele rypheid op agt jaar bereik het. Aangesien hul ondoeltreffende verteringstelsel saad net so weer uitwerp, is hulle belangrike saadverspreiders. Die lot van die suurpootjies is nou in die hande van die Kaapse Aksie vir Mense en die Omgewing(Cape). Die strategie en aksieplan om die Kaapse plantkoninkryk te bewaar, is in 2000 aanvaar en sal oor die volgende twintig jaar toegepas word. Volgens Baard doen Cape tans aansoek by die Wêreldbank om finansiering van R812 miljoen. Onder die projekte wat reeds begin is, is die Cape-Laaglandeprojek, wat biodiversiteit in die laaglande identifiseer en bewaar, en die Agulhas-biodiversiteitsinisiatief in die Overberg. Maatreëls soos belastingvrystelling word geformuleer om boere aan te spoor om natuurlike grond te bewaar. Verder is ’n eenheid vir bewaringsbeplanning van Kaapse Natuurbewaring gestig, wat inligting oor sensitiewe gebiede en bedreigde spesies aan ontwikkelaars, grondeienaars en beplanners verskaf. Dié Stellenbosse eenheid het verlede week sowat R330 000 van die internasionale bewaringsorganisasie Critical Ecosystem Partnership Fund ontvang vir die volgende twee jaar, sê Baard. “Ons is nie teen ontwikkeling nie, maar dit moet op die regte plekke en vir die regte mens beplan en gedoen word. Uit: BuiteBurger, 24 September 2002 1. Wat is hierdie skilpaaie vroeër genoem en hoekom is hulle so genoem? (3) 2. Wat word hulle vandag genoem en hoekom word hulle so genoem? (3) 3. Wat, dink jy, is die internasionale Rooidataboek? (3) 4. Wat het hierdie Rooidataboek van ons suurpootjie gesê? (3) 5. Wat is die grootste bedreiging vir die suurpootjie se habitat? (3) 6. Noem nog ’n verdere bedreiging. (3) 7. Hoekom word hulle as belangrike saadverspreiders gesien? (3) 8. Verduidelik hoe jy ’n suurpootjie sal kan uitken. (3) Is die volgende stellings waar of onwaar? Verskaf ’n rede vir jou antwoord; dit mag ook ’n aanhaling wees. 8.1 Die suurpootjie se habitat in die laagland is nog onaangetas. (2) 8.2 Op tweejarige ouderdom begin die wyfie eiers lê. (2) Soek ’n sinoniem in die teks vir: 9.1 volgens .................................................. (1) 9.2 indringer plantegroei .................................................. (1) LU 3.1 LU 3.4

Assessering LU 3 LEES EN KYK Die leerder is in staat om vir inligting en genot te lees en te kyk en krities op die estetiese, kulturele en emosionele waardes in tekste te reageer Dit word bewys as die leerder: 3.1 ‘n wye verskeidenheid tekssoorte lees, persoonlike reaksies vergelyk en gemotiveerde aanbevelings vir ander gee; 3.4 begrip van ‘n wye verskeidenheid informatiewe tekste toon: hoofgedagtes identifiseer en opsommings maak, idees evalueer, die geldigheid van argumente beoordeel, verskillende standpunte bespreek, en tussen menings en feite onderskei; 3.5 verskillende tekssoorte bespreek en verduidelik hoe die hoofkenmerke daarvan tot die funksie van die teks bydra; 3.8 krities op tekste reageer. LU 4 SKRYF Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingsryke tekste vir ‘n wye verskeidenheid doeleindes te skryf Dit word bewys as die leerder: 4.1 ‘n wye verskeidenheid verbeeldingsryke tekste skryf om die kreatiewe, kritiese en speelse gebruik van taal te verken deur die skryf van gedigte en briewe; 4.2 ‘n verskeidenheid feitelike skriftelike en multimodale tekste vir verskeie doeleindes lewer deur waar gepas, visuele beelde en ontwerpe in die volgende te gebruik: boodskappe, verslae oor aktuele sake, advertensies, plakkate, boek- en filmresensies, ooggetuieverslae, koerantberigte, cv’s, persbriewe, aansoekbriewe, dekbriewe, agenda en notule van vergaderings; 4.4 die skryfproses onafhanklik en met gemak gebruik om tekste te skep. LU 5 DINK EN REDENEER Die leerder is in staat om taal vir dink en redeneer te gebruik en inligting vir leer te verkry, verwerk en gebruik Dit word bewys as die leerder: 5.1 taal vir dink en redeneer gebruik: denk- en redenasievaardighede, identifisering van skrywer se standpunt en perspektief, oorsaak ontleed, redenasies wat logika duidelik maak en/of reaksies en teenkanting antisipeer, argumente en alternatiewe, feite om argumente te staaf, eie ervaring om standpunt te verduidelik, vrae, afleiding en analise vir kreatiewe en probleemoplossende denke; Dit word bewys as die leerder: 5.1 taal vir dink en redeneer gebruik: denk- en redenasievaardighede, identifisering van skrywer se standpunt en perspektief, oorsaak ontleed, redenasies wat logika duidelik maak en/of reaksies en teenkanting antisipeer, argumente en alternatiewe, feite om argumente te staaf, eie ervaring om standpunt te verduidelik, vrae, afleiding en analise vir kreatiewe en probleemoplossende denke; 5.2 taal gebruik om te ondersoek: vrae oor nasionale vraagstukke bv MIV/VIGS, herken dubbelsinnigheid, verkeerde gebruik van bewyse, moontlikhede bevraagteken en oorweeg, uitbreiding van bronne en metodes om inligting te vind, toenemend ingewikkelde projekte; 5.3 inligting verwerk. LU 6 Taalstruktuur en-Gebruik Die leerder ken en is in staat om die klanke, woordeskat en grammatika van die taal te gebruik om tekste te skep en te interpreteer Dit word bewys as die leerder: 6.1 met woorde werk: spelreëls en –strategieë, eie spellys vir moeilike woorde, gebruik van hoofletters en skryftekens, die woordeboek en tesourus gebruik, afleiding, samestelling en alledaagse voor- en agtervoegsels gebruik om woordeskat uit te brei, woordfamilies en woorde oor dieselfde onderwerp gebruik om woordeskat uit te brei, die leen van woorde deur tale en die ontstaan van nuutskeppings verstaan, sinonieme, antonieme, homonieme, homofone, paronieme verstaan en gebruik, alledaagse afkortings en anonieme gebruik.; 6.2 met sinne werk: voornaamwoorde, hoofwerkwoorde, medewerkwoorde en deelwoorde, adjektiewe, bywoorde, voegwoorde, determineerders, telwoorde, tussenwerpsels, voorsetsels, grammatikale verskil tussen die funksie van sinsoorte, gebruik van sinsdele soos onderwerp, gesegde, direkte en indirekte voorwerp, bywoordelike en byvoeglike bepalings, hoofsinne en bysinne, tydsvorme, woordorde, aktiewe en passiewe vorm, verandering van sinne van direkte na indirekte rede en andersom, ontkennende vorm, punktuasie.

Memorandum AKTIWITEIT 2 Lydende vorm: 1. Merke word deur die hond gelos waar hy teen die mure spring. 2. Sy ontlasting is nooit deur haar opgetel nie. 3. ‘n Stank is daar gelaat. Meervoud: 1. howe 2. balju’s 3. ure 4. bevele Homfone: 1. My moed begewe my. 2. Maak die deur wyer oop. 3. Die miere val die suiker aan. Homonieme: 1. Die klok lui. 2. Maak die las heel. Voegwoorde: Daar bestaan ‘n gesondheidsgevaar, want die hond se ontlasting word nie opgetel nie. Sy doen niks omtrent die hond nie, alhoewel die bure al baie gekla het. Alhoewel die bure al baie gekla het, doen sy niks omtrent die hond nie. AKTIWITEIT 3 Die groot vyf 1. hou, word (komma tussen gesegdes)veewagters (samestellings een woord) 2. platgetrekis, maak (komma tussen twee gesegdes)aan te sit 3. Oos-Afrika (Verbindings met ‘n windrigting) 4. droëverspreide 5. lid (lit is by ‘n boom)okapi’s (sien reël in mod. 1) 6. watskiet, isivoortande AKTIWITEIT 4 Die kat-kisante Navorsingsopdrag In die eerste module was daar reeds ‘n navorsingstaak. Daar is heel moontlik van 400 woorde gepraat, maar intussen is dit verander na 300 as dit ‘n lang stuk is en 150 as dit ‘n kort stuk is. U hoef nie al die navorsingstake te doen nie, maar dit kan u leerders net bevoordeel, want dan kan hulle die beste poging kies om in hul finale portefeulje te plaas. Miskien besluit u om hierdie taak 150 woorde te maak! AKTIWITEIT 5 1. Nee, hulle loop nêrens agter die monnike aan nie. 2. Nee, geen lewende wesens word deur Boeddhiste respekteer nie. 3. Nee, niemand kom kyk na hierdie vreemde katgedrag nie. 4. Nee, hulle luister nooit so getrou soos ‘n hond nie. 5. Nee, ek was nog nooit in ‘n Boeddhistiese tempel nie. Meervoude: 1. skadu’s 2. monnike 3. geskrifte Inwoners: 1. Fransman 2. Duitser 3. Italianer 4. Japannees Tale: 1. Frans 2. Duits 3. Italiaans 4. Japannees AKTIWITEIT 6 Suurpootjie se habitat bedreig 1. seerpootjies, omdat hulle op die punte van hulle tone skuifel 2. suurpootjies, omdat hulle so skaam is en in die suurveld woon. 3. Al die bedreigde spesies word daarin aangeteken. 4. Hulle is die enigste Suid-Afrikaanse skilpad wat bedreig word. 5. boere wat die veld omploeg vir boerdery 6. uitheemse plantegroei, soos port jacksons 7. As gevolg van ‘n swak spysverteringstelsel werp hulle die sade net so weer uit. 8.1 Onwaar: “maar minder as 3% van die dwergskilpaaie se habitat… bestaan nog”. 8.2 Onwaar: “seksuele rypheid op agt jaar bereik het”. 9.1 luidens 9.2 uitheemse plantegroei