Skip to content Skip to navigation Skip to collection information

OpenStax-CNX

You are here: Home » Content » Aardrykskunde Graad 8 » Grondgebruikpatrone

Navigation

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

  • GETSenPhaseSS display tagshide tags

    This collection is included inLens: Siyavula: Social Sciences (Gr. 7-9)
    By: Siyavula

    Collection Review Status: In Review

    Click the "GETSenPhaseSS" link to see all content selected in this lens.

    Click the tag icon tag icon to display tags associated with this content.

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
 

Grondgebruikpatrone

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE

Graad 8

NEDERSETTINGS

Module 1

GRONDGEBRUIKPATRONE

  • Die ontstaan en funksies van nedersettings is verskillend. Ons gaan kortliks kyk na die verskillende tipes grondgebruik in ‘n dorp of stad in Suid-Afrika.
  • Suid Afrika bestaan uit stedelike gebiede wat dig bevolk is. Dit sluit in dele soos Gauteng en die Kaapstadse Metropool. Die Nelson Mandela Metropool wat Port Elizabeth, Uitenhage en Despatch insluit, is ook ‘n gebied met ‘n groot getal inwoners. Daarteenoor is daar dele van die land wat maar baie yl bevolk is. Kan jy aan so ‘n streek dink? ……….. Dalk die Noord-Kaap Provinsie. Daar is dorpies waar die bevolkingsdigtheid besig is om te daal. Dit is deels te wyte aan die ontvolking van die platteland, weens die trek- en stootfaktore waarvan julle reeds geleer het.
  • In ‘n dorpie soos Hofmeyr in die Oos-Kaap is daar slegs sowat vyfhonderd inwoners. Baie besighede in die dorpie het al gesluit. Daar is nie genoeg koopkrag om die besighede winsgewend te maak nie. Selfs die banke het al hulle deure gesluit. Dit het ook ‘n invloed op die pryse van huise. Die pryse het oor die afgelope paar jaar skerp gedaal. Baie eienaars sukkel om hulle huise verkoop te kry. Hulle moet dit byna weggee om daarvan ontslae te raak.

Aktiwiteit 1:

Om inligting uit bronne te interpreteer en vrae daaroor te beantwoord

[LU 2.1]

1. Waarom dink jy groei sommige stedelike gebiede, terwyl ander (veral op die platteland) stagneer?

2. Beskryf die term “ontvolking.”

3. Watter probleme ondervind die eienaars van eiendomme op die platteland waar die dorpe besig is om te ontvolk?

4. Dink jy daar is ‘n verband tussen die ontvolking van die platteland en die druk op die stedelike gebiede vir die verskaffing van behuising en ‘n infrastruktuur?

1. Verskillende grondgebruiksones in die stad

Indien julle na ‘n kaart van ‘n dorp of stedelike gebied sou kyk, is dit duidelik dat nie al die grondgebied dieselfde funksie vervul nie. Daar is verskillende funksies in ‘n stad, wat ook op verskillende plekke in die stad aangetref word. So word die nywerhede gewoonlik op die rande van die stad aangetref, terwyl die hoofkantore van groot organisasies nader aan die sakekern geleë is.

Table 1
Picture 1.png
Bloemfontein

Daar is verskillende behoeftes in ‘n stad, so daar sal verskillende besighede, instansies of persone wees wat in die behoeftes voorsien. Dink byvoorbeeld aan sport. Watter geriewe is in jou omgewing wat vir sport aangewend word?

Daar is ook ander funksies wat in die stad voorkom. Kom ons kyk na tipiese grondgebruiksones in ‘n stad:

1.1 Sentrale Sakekern (SSK)

  • Die Sentrale Sakekern is die hart van ‘n stad en het ‘n kommersiële funksie. Dit kom in alle stede voor. Die SSK is gewoonlik geleë sodat dit toegang bied tot al die vernaamste verkeersroetes. Grond en persele is gewoonlik baie duur in die Sentrale Sakekern, daarom vind ‘n mens meestal hoë geboue in die SSK. Die SSK in ‘n stad mag egter met die tyd verskuif soos die stad uitbrei. In Port Elizabeth byvoorbeeld was die SSK eers naby aan die hawegebied geleë. Nou het die gebied egter verskuif na Kaapweg, wat verder weg is van die oorspronklike SSK.

1.2 Groothandelaars

  • Groothandelaars is die verspreiders van goedere aan kleinhandelaars. Die publiek kan nie self by die groothandelaar koop nie. Hulle verskaf slegs voorraad aan die kleiner winkels in die stad. Hulle het gewoonlik groter besighede met baie stoorplek. Die produkte is op gewone rakke gepak, met minder aandag aan advertensie en winkelversiering.

1.3 Woonstelle en laer-statusbehuisingsone

  • Hierdie sone word gewoonlik gekenmerk deur blokke woonstelle of kleiner huise met klein erwe. Dink byvoorbeeld aan Hillbrow in Johannesburg. Die geboue is soms oud en sommige vervalle, met ‘n daling in die status van die woongebied. Die woonbuurt mag vroeër jare ‘n hoër status gehad het. Met die ontwikkeling van ander woonbuurte met nuwer huise, het baie van die inwoners getrek. Nou word die woonstel of huis bewoon deur mense met ‘n laer inkomste. Daarom word die sone ook die transisiegebied genoem.

1.4 Medium-statusbehuisingsone

  • Die inwoners van hierdie sone val gewoonlik in die middelinkomstegroep. Dit beteken dat hulle meer verdien as die inwoners van die laer-statusbehuising. Die persone wil egter nog graag naby hul werksplek woon.

1.5 Hoë-statusbehuisingsone

  • Die sone word gewoonlik op die buitewyke van ‘n stad aangetref. Dit bestaan uit groot huise op groot erwe. Baie keer mag die erf so groot wees dat daar genoeg plek is om perde en ander diere aan te hou. Die inwoners val in die hoë-inkomstegroep. Dit is vir hulle belangriker om in ‘n mooi, rustige omgewing te woon as om naby aan hulle werksplek te wees. Reistyd is nie vir hulle ‘n faktor nie.

1.6 Groot industrieë

  • Groot industrieë word ook op die buitewyke van ‘n stedelike gebied aangetref. Dit is gewoonlik omdat dit groot erwe benodig, en nie naby ‘n woongebied geleë is nie weens faktore soos moontlike geraasbesoedeling en lugbesoedeling. Grond is ook goedkoper buite die stad, en daar is meer grond beskikbaar vir latere uitbreidings.

1.7 Platteland-stedelike soom

  • Die platteland-stedelike soom is ‘n sone waar stedelike grondgebruik stadig besig is om die gebied in te neem. Dit is aanvanklik die grens tussen die stedelike gebied en die plattelandse gebied. Alhoewel daar nog plattelandse aktiwiteite soos byvoorbeeld melkboerdery mag voorkom, neem die aktiwiteite af, terwyl ander grondverbruik toeneem.

Assessering

Table 2
Leeruitkomstes(LUs)
 
LU 1
AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om aardrykskundige en omgewingsbegrippe en –prosesse te ondersoek.
Dit is duidelik wanneer die leerder:
1.2 inligting uit kaarte en atlasse en uit grafiese en statistiese bronne interpreteer [werk met bronne];1.5 inligting in die veld waarneem en dit opteken [werk met bronne];1.7 op verskeie maniere verslag doen oor kennis wat tydens die ondersoek verkry is deur ‘n redenasie gegrond op inligtingsbronne te formuleer; gebruik kaarte, diagramme en grafika; gebruik, waar moontlik, rekenaars in die aanbieding [dra die antwoord oor].

Memorandum

AKTIWITEIT 1

  • Stedelike gebiede groei as gevolg van ekonomiese- en ander ontwikkeling wat daar plaasvind. Dit skep werks- en ander geleenthede en lok mense daarheen. Daarteenoor stagneer ander gebiede of beleef selfs agteruitgang as gevolg van ‘n kwynende ekonomie en dienste wat verlore gaan. Dit dwing mense om hierdie gebiede te verlaat.
  • ‘n Proses waar mense ‘n gebied verlaat om hulle permanent in ‘n ander gebied te gaan vestig. Die inwonergetal verminder dus. Hierdie proses het ‘n “sneeubal-effek” omrede dit moeilik omkeerbaar is as dit eers begin het.
  • Hulle sukkel om hul eiendomme te verkoop. Hulle kry nie die pryse wat hul eiendomme werd is nie en moet dikwels baie geld verloor om wel hul eiendomme teen belaglike bedrae “weggee”.
  • BESLIS!

Elke stedelike gebied word ontwerp met die doel om vir ‘n sekere aantal inwoners

voorsiening te maak. Sulke gebiede word wel uitgebrei, maar dan gaan die uitbreiding

met deeglike beplanning gepaard. Stedelike gebiede maak nie altyd voorsiening vir

ontvolking van landelike gebiede nie, en dan lei die verhoogde inwonertal tot

onnodige druk op infrastruktuur en stedelike dienste soos die voorsiening van

elektrisiteit, water, riolering, vullisverwydering en openbare vervoer.

Collection Navigation

Content actions

Download:

Collection as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Module as:

PDF | More downloads ...

Add:

Collection to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks