Skip to content Skip to navigation Skip to collection information

OpenStax_CNX

You are here: Home » Content » Tegnologie Graad 7 » Voedseltegnologie

Navigation

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
 

Voedseltegnologie

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

TEGNOLOGIE

Graad 7

PROSESSERING: VOEDSELTEGNOLOGIE

Module 19

VOEDSELTEGNOLOGIE

  1. Inleiding

In die vorige twee modules is die stappe van ‘n tipiese tegnologiese proses breedvoerig verduidelik en daar is ook geleentheid gebied om ‘n produk/stelsel in verband met elektrisiteit te ontwerp.

Die doel van hierdie module is om ‘n inleiding tot die wêreld van voedseltegnologie te bied, asook aan die leerders ‘n kans te bied om ‘n produk onder hierdie tema te vervaardig en uit te toets.

  1. Wat is voedseltegnologie?

Voedseltegnologie behels ‘n breë veld van studie, maar dit het beslis te make met die verwerking van rou materiale na voedselprodukte. Rou materiale sluit onder andere items soos piesangs, vis, koringkorrels en aartappels in. Sommige van hierdie rou materiale kan net so geëet word, byvoorbeeld piesangs. Ander rou materiale moet egter verwerk word alvorens dit smaaklik aangebied kan word. Dit is nodig om te onderskei tussen twee kernwoorde: primêre prosessering en sekondêre prosessering. Primêre prosessering behels ‘n proses waarvolgens rou materiaal tot ‘n bruikbare produk verwerk word (koringkorrels word byvoorbeeld tot meel verwerk). Indien die meel dan gebruik word om ‘n brood mee te bak, praat ons van sekondêre prosessering.

opdrag:

Illustreer nou jou eie voorbeelde van primêre en sekondêre voedselprosessering in die tabel hieronder.

Table 1
         
  LU/AS 2.2      
         

Wanneer ons die proses van voedseltegnologie toepas, sal ons noodwendig oor bepaalde kennis en vaardighede moet beskik. Ons sal leer van verskillende bestanddele en hul voedingswaardes. Om voedselprodukte te vervaardig sal ons sekere gereedskap en toebehore effektief moet kan gebruik en ons moet ook die noodsaaklikheid van veiligheidmaatreëls en higiëne verstaan. Om ‘n produk wat werklik gewild sal wees te vervaardig sal ons die toepaslike navorsing moet doen en dit vereis weer kennis in verband met die benutting van rekenaars en toepaslike sagteware. Somtyds behels die proses van voedseltegnologie die ontwerp van bepaalde resepte en dikwels ook om instruksies noukeurig te kan navolg. Elke suksesvolle onderneming, dus ook die toepassing van voedseltegnologie, gaan gepaard met kwaliteitskontrole. Is die bestanddele wat ek in my produk gebruik het inalle gevalle veilig? is maar ‘n enkele vraag wat die voedseltegnoloog moet vra.

opdrag 1:

Beantwoord die volgende vrae:

  1. a) Maak ‘n lysie van ‘n paar voedselsoorte wat rou geëet kan word sonder enige verdere verwerking daarvan.
  1. a) Verduidelik hoe twee voedselsoorte verwerk kan word na ander produkte toe. Voorbeeld: Vleis (rou materiaal) word gedroog om biltong (verwerkte produk) te maak.
Table 2
         
  LU/AS 2.2      
         
  1. Higiëne en veiligheid
  1. a) Voelselhigiëne en persoonlike higiëne

Voordat jy jou voedselproduk ontwerp, moet jy jou kennis oor voedselhigiëne verbreed, anders kan jy dalk ‘n voedselproduk vervaardig wat onveilig is vir mense om te eet!

Voedselhigiëne is ‘n stel reëls wat daarop gemik is om kos skoon te hou. Die vernaamste metode om kossoorte skoon te hou is:

  • om voedsel te beskerm teen bakterieë;
  • om bakterieë te verhoed om in voedsel te vermeerder; en
  • om bakterieë te vernietig deur dit te kook.

In die voedselindustrie kan swak voedselhigiëne dikwels lei tot voedselvergiftiging. Dit kan daartoe lei dat klante regstappe teen die onderneming neem, wat weer in baie gevalle groot boetes kan meebring. Volgens die Voedselveiligheidswet van 1990 is dit ‘n oortreding om voedsel te verkoop wat onveilig is om te eet. Verder wys die wet daarop dat die voedselindustrie alles in sy vermoë moet doen om te verseker dat voedsel, in watter verwerkte vorm ookal, veilig moet wees om te eet. Daar is sekere basiese beginsels wat deur die individu toegepas kan word ten einde te verseker dat voedsel teen besmetting met bakterieë beskerm word. Die kernwoord wat hier ter sprake is, is persoonlike higiëne. Probeer om die volgende aanbevelings te respekteer as daar met voedsel gewerk word.

  • Skoon hande

In die meeste gevalle gebruik ons ons hande om kossoorte te hanteer, en daarom is dit noodsaaklik dat ons hande uitsonderlik skoon is. Maak seker dat jy jou hande was nadat die toilet gebruik is. Maak in elk geval seker dat jy jou hande was voordat jy met rou materiale of dergelike voedselprodukte werk. Mense wat in die voedselbedryf werk, was gewoonlik hul hande met antibakteriële seepsoorte alvorens hulle met voedsel werk.

  • Beserings

Dit is nie wenslik om met voedsel te werk as jy ‘n snywond opgedoen het nie (veral nie as die snywond aan jou hand is nie). Die voedselsoort kan dan in direkte kontak met liggaamsvloeistowwe kom, en sodoende kry bakterieë ‘n kans om die kossoort binne te dring.

  • Kleding

‘n Mens se klere kan ook lei tot die oordra van bakterieë. Dit is veral jou hare wat kan bydra tot die oordra van bakterieë en daarom dra werkers in voedselfabrieke haarnette as beskermingsmaatreëls.

  • Gesondheidstoestand

Indien iemand ‘n siektetoestand soos diarree het, moet daar liefs nie met voedsel gewerk word nie. Gevaarlike bakterieë kan oorgedra word na die voedsel wat tot voedselvergiftiging kan lei.

  • Rook

Mense mag nie rook terwyl hulle besig is om met voedsel te werk nie. Die gevaar lê daarin dat die persoon aan sy lippe kan raak terwyl ‘n sigaret uit die mond verwyder word. Wanneer die persoon dan aan sy/haar lippe raak, kan bakterieë met die hande na die voedsel oorgedra word.

  • Werksomgewing

Dit is voor die hand liggend dat die omgewing waarin daar gewerk word, baie skoon gehou moet word. Hoewel daar baie is wat ‘n mens kan doen om die onmiddellike omgewing skoon te hou, is dit ‘n voorvereiste om die oppervlak waarop daar met die voedsel gewerk word, eers skoon te maak met antibakteriële sproei.

opdrag:

Voer die volgende instruksies uit:

  1. Onderskei tussen die kernwoorde voedselhigiëne en persoonlike higiëne tydens ‘n klasgesprek.
  2. Ontwerp ‘n geheuekaart om aan te toon wat ‘n mens moet doen ten einde persoonlike higiëne te verseker.
Table 3
         
  LU/AS 1.2      
         
  • Voedselveiligheid

Voedselveiligheid is die proses waarvolgens daar verseker word dat voedsel veilig is om te eet ten einde voedselvergiftiging te voorkom.

  • Wat veroorsaak voedselvergiftiging?

Daar is verskeie faktore wat kan lei tot voedselvergiftiging, maar die teenwoordigheid van bakterieë is waarskynlik die grootste oorsaak. Ofskoon die meeste soorte bakterieë onskadelik is, is daar sekere tipes wat kan lei tot voedselvergiftiging. Die tekens daarvan is gewoonlik naarheid, diarree, maagkrampe en koors. In sommige gevalle kan voedselvergiftiging selfs tot sterftes lei. Bakterieë is mikro-organismes wat slegs met behulp van ‘n mikroskoop gesien kan word. Daar is wel bakterieë wat met groot voordeel aangewend kan word, byvoorbeeld die soort waarmee kaas gemaak word. Bakterieë vermeerder teen ‘n snelle tempo onder die regte omstandighede. Bakterieë sal groei tussen 5°C en 63°C. Hulle floreer egter by temperature wat min of meer dieselfde as liggaamstemperatuur is, naamlik 37°C. Dit is interessant om daarop te let dat bakterieë onder ideale omstandighede elke 10 tot 20 minute verdubbel. Binne vyf ure kan een bakterie dus vermeerder het tot etlike duisende.

Dit is belangrik dat ons sal kennis neem van faktore wat die groei van bakterieë bevorder. Indien hierdie faktore aan ons bekend is, sal dit moontlik wees om stappe te doen ten einde hulle groei teen te werk.

Table 4
Warmte Die temperatuur tussen 5°C en 63°C staan bekend as ‘n gevaarsone, aangesien bakterieë dan kan vermeerder. Indien ons die temperatuur óf bokant 63°C óf benede 5°C kan hou, maak ons dit dus onmoontlik vir bakterieë om verder te vermeerder. Dit word aanbeveel dat kossoorte ten minste vir twee minute bokant 70°C gekook word – sodoende word alle bakterieë vernietig.
Vog Bakterieë het vog nodig om te groei. Het jy al ooit gewonder waarom biltong só ‘n lang raklewe het? Dit is omdat daar nie genoeg vog in die gedroogde vleis teenwoordig is vir bakterieë om op te floreer nie.
Proteïenryke voedsel Bakterieë verkies voedsel met ‘n hoë proteïngehalte soos vleis, eiers en vis. Ons kan hierdie voedselsoorte beskou as hoë-risiko voedselsoorte.
Tyd Bakterieë kan, soos wat voorheen genoem is, vinnig vermeerder onder ideale omstandighede. Voedsel moet dus nie te lank in warmrige omstandighede gelaat word nie.

Mense wat voedsel hanteer, moet die volgende gevaarlike praktyke probeer vermy:

die voedsel kook nie lank genoeg nie;

die voedsel word voorberei en dan vir ‘n lang tyd laat staan alvorens dit geëet word;

die oordrag van bakterieë vanaf rou materiale na gekookte kos;

voedsel word nie in die vrieskas bewaar nie;

kossoorte soos bevrore hoender word nie behoorlik ontvries nie.

Kweek die gewoonte aan om die etiket op die voedselitem deeglik te bestudeer voordat jy dit koop. Die etiket dui die vervaldatum van die item vir die verbruiker aan. Hierdie vervaldatum word vooraf deur wetenskaplikes en voedseltegnoloë bepaal. Later in die module gaan daar aan julle ‘n kans gebied word om julle eie voedselproduk te ontwerp, en dan sal julle jul eie etikette moet ontwerp.

Dit wil voorkom asof kennis van die verband tussen temperature en bakterieë belangrik is, veral met die oog op die vervaardiging van julle eie voedselprodukte. Ons beveel dus aan dat julle die volgende tabel so noukeurig as wat moontlik is, sal invul.

opdrag:

Table 5
Grade Celsius 100; 72; 63; 37; 25; 5; 0; 18

Kies vanuit die gegewe tabel die temperatuur wat die beste by die beskrywing in die onderste tabel pas.

Table 6
VOEDSELTEMPERATUURKAART
Kamertemperatuur  
Vrieskastemperatuur  
Water se vriespunt  
Water se kookpunt  
Pasteurisasie-temperatuur  
Yskas se temperatuur  
Liggaamstemperatuur  
Baie warm – bakterieë word vernietig  

opdrag:

Vorm ‘n “paneel van voedseltegnoloë” om die onderwerp voedselveiligheid te bespreek.

Wenke by die opstel van ‘n paneel:

‘n Paneel bestaan gewoonlik uit drie tot vyf lede en het ‘n paneelleier wat deur middel van vrae die res van die groep aktiveer.

Elke lid kry ‘n onderafdeling van die onderwerp om deeglik voor te berei. Die groepleier weet watter onderafdeling aan die onderskeie lede toegewys is, en berei sy vrae dienooreenstemmend voor.

Die groepleier stel die paneel aan die res van die klas voor en begin sy vrae aan die onderskeie lede vra.

Na afloop van sy vrae kry die klas die geleentheid om ander vrae aan die paneel te stel.

Table 7
         
  LU/AS 1.2      
         

Ontwerp jou eie voedselproduk

  • Stappe tydens die beplanning en die maak van jou voedselproduk

Die volgende stappe mag jou goed te pas kom tydens die beplanning en die maak van jou produk. Die onderskeie stappe word eers diagrammaties voorgestel en daarna word elkeen se betekenis kortliks verduidelik.

Table 8
ONTLEED DIE ONTWERPVOORSTEL
VERSAMEL NAVORSINGSRESULTATE
ONDERSOEK IDEES
SKRYF ‘N SPESIFIKASIE
BEPLAN EN VERVAARDIG VOEDSELPRODUK
KWALITEITSKONTROLE
EVALUEER DIE SUKSES VAN DIE VOEDSELPRODUK
  1. i) Ontleed die ontwerpvoorstel

Die beplanning en die maak van die voedselproduk begin by die ontleding van die ontwerpvoorstel. Hierdie module se ontwerpvoorstel is:

Beplan en maak ‘n energiestafie wat sportmanne kan eet om hulle energievlakke voor ‘n belangrike byeenkoms te verbeter.

Deur die noukeurige ontleding van hierdie ontwerpvoorstel moet die suksesvolle voedselproduk:

  • ‘n stafievorm aanneem;
  • energie na inname vrystel; en
  • aanloklik wees vir sportmanne en -vroue.
  • Versamel navorsingsresultate

Dit is raadsaam om te kyk na soortgelyke produkte en idees. Raadpleeg gerus resepteboeke, tydskrifte en koerante. Besoek verskeie kafees en winkels en moenie huiwer om met mense in gesprek te tree oor hulle voorkeure en afkeure nie. Probeer om ‘n onderhoud met ‘n dieetkundige oor die ontwerpvoorstel te voer, en bestudeer die etikette van bestaande soortgelyke produkte deeglik.

  1. i) Skryf ‘n spesifikasie

Die spesifikasie is in der waarheid ‘n opsomming van die voorvereistes soos wat dit verduidelik is in die ontwerpvoorstel. In hierdie geval sal die spesifikasie soos volg wees:

Die vorm van die lekkerny moet dié van ‘n stafie aanneem.

Die bestanddele moet geurig wees en dus lekker smaak.

Die bestanddele moet van so ‘n aard wees dat dit energie vinnig vrystel.

Die bestanddele mag nie veroorsaak dat die voedselproduk ‘n opkikker is nie.

Dit moet bekostigbaar wees.

Naam en beskrywing van die produk.

Grootte, vorm en voorkoms.

Bestanddele en die hoeveelhede.

Resep (hoe dit gemaak word).

Raklewe en bewaringsvoorskrifte.

  1. i) Beplanning en vervaardiging van jou voedselproduk

Sommige mense is onder die indruk dat daar net een manier van beplanning en vervaardiging bestaan.

Wanneer jy jou energiestafie beplan en vervaardig, moet jy jou kreatiewe denke toelaat om met oplossings en voorstelle na vore te kom. Aanvaar dat jy anders gaan dink en doen as jou maat. Jy kan wel jou maat se opinie inwin om jou produk te evalueer, maar jy moet nooit onder die indruk verkeer dat jou produk soortgelyk aan dié van jou maat moet wees nie.

Hier volg nuttige informasie wat jy kan aanwend tydens die beplanning en vervaardiging van jou energiestafie.

Table 9
WAAROM IS ENERGIESTAFIES SO GEWILD?Hulle is gesond. Deur hulle te eet, word die liggaam voorsien van koolhidrate, vitamines en minerale, asook vesel en proteïne. Gewoonlik ondersteun dit enige sportman (-vrou). Energiestafies verteer maklik en voorsien die spiere van glukose. Energiestafies is gerieflik. Omdat die meeste energiestafies tussen 30 g en 80 g weeg, kan sportmanne dit maklik verpak. Dink maar aan hardlopers en fietsryers wat nie baie spasie het tydens deelname nie.RESEP VIR ENERGIESTAFIES VIR FIETSRYERSBestanddele
  • 24 gedroogde vye
  • 1/3 koppie heuning
  • 4 teelepels lemoensap
  • 2 teelepels suurlemoensap
  • ½ teelepel koeksoda
  • ¼ teelepel bakpoeier
  • 1 teelepel kookolie
  • ¼ koppie stroop
  • 2 eierwitte
  • 1 koppie hawermout
InstruksiesMeng eers die vye, heuning, lemoensap en suurlemoensap in ‘n voedselverwerker. Meng nou al die ander bestanddele apart (behalwe die hawermout). Voeg nou die twee mengsels bymekaar en rol dit in die vorm van gholfballetjies (die mengsels maak omtrent 20 sulke balletjies). Bedek nou die balletjies met die hawermout en bak dit teen 350 grade Fahrenheit vir ongeveer 10 – 15 minute (werk gerus uit hoeveel grade Celsius dit is). Bewaar jou produk in die yskas.
Table 10
         
  LU/AS 1.1      
         
         
  LU/AS 1.2      
         
         
  LU/AS 1.5      
         
         
  LU/AS 1.6      
         
  1. i) Evaluering van jou produk

Somtyds moet ‘n mens nie jou eerste produk as jou beste poging aanvaar nie. Gebruik jou maats om die kwaliteit en die aanvaarbaarheid van jou energiestafie te evalueer. Moet ook nie oorsensitief wees vir kritiek nie. Gebruik jou maats se aanbevelings en onthou dat die persone wat jou produk gaan koop met dieselfde kritiese oë as jou maats daarna kyk. Stel gerus ‘n proewerspaneel aan. Ons gebruik ‘n proewerspaneel om ‘n paar mense die geleentheid te gee om ‘n oordeel oor jou produk te fel. Dit is nie wenslik om net een persoon se mening oor die sukses van jou produk uit te vra nie. Hoe groter die groep, hoe groter word die kanse dat jy verskillende menings gaan kry. Probeer gerus om jou produk so aan te pas dat die meeste van die proewerspaneel se behoeftes bevredig word.

So werk ‘n proewerspaneel

  • Maak meer as een energiestafie.
  • Merk hulle A, B, C, ensovoorts.

Gebruik dan ‘n stel kriteria waarvolgens hulle moet beoordeel. As jy nie ‘n stel kriteria opstel nie, sal die proewerspaneel nie weet waarna om te kyk nie en sal jy dit baie moeilik vind om die resultate te verwerk. Ons sluit vir jou ‘n voorbeeld van ‘n lysie kriteria in:

Table 11
 
KRITERIA VIR DIE BEOORDELING VAN ‘N ENERGIESTAFIE
Kriteria Skaal
  Baie goed Taamlik goed Aanvaarbaar Nie goed nie
1. Verpakking        
2. Tekstuur        
3. Smaak        
4. Grootte        
5. Kleur        
Table 12
         
  LU/AS 1.12      
         

Assessering

Table 13
Leeruitkomstes(LUs)
 
LU 1
TEGNOLOGIESE PROSESSE EN VAARDIGHEDEDie leerder is in staat om tegnologiese prosesse en vaardighede eties en verantwoordelik toe te pas deur gepaste inligtings- en kommunikasietegnologie te gebruik.
Assesseringstandaarde(ASe)
 
Dit is duidelik wanneer die leerder:
Ondersoek:1.2 bestaande produkte ondersoek wat toepaslik is vir ’n probleem, situasie of behoefte gebaseer op die volgende kernaspekte van ontwerp:1.2.1 mense;1.2.2 doel;1.2.3 voorkoms;1.2.4 omgewing;1.2.5 veiligheid;1.2.6 koste;
Ontwerp:1.5 ’n kort en duidelike stelling of ontwerpopdrag skryf of kommunikeer vir die ontwikkeling van ’n produk of stelsel met betrekking tot ’n gegewe probleem, behoefte of geleentheid;
Evalueer:1.12 die produk of stelsel evalueer gebaseer op kriteria wat direk met die ontwerpopdrag en sommige van die spesifikasies en beperkings verband hou, en stel verbeteringe of wysigings voor.
Leeruitkomstes(LUs)
 
LU 2
TEGNOLOGIESE KENNIS EN BEGRIP Die leerder is in staat om relevante tegnologiese kennis te verstaan en dit eties en verantwoordelik toe te pas.
Dit is duidelik wanneer die leerder:
Verwerking:2.2 kennis en begrip toon van hoe stowwe/materiaal verwerk kan word om eienskappe te verander of te verbeter (bv. sterkte, brandbestandheid, waterdigtheid, smaak, volume, tekstuur).

Memorandum

Table 14
VOEDSELTEMPERATUURKAART
Kamertemperatuur 25°C
Vrieskastemperatuur 0°C
Water se vriespunt 0°C
Water se kookpunt 100°C
Pasteurisasie-temperatuur 72°C
Yskas se temperatuur 5°C
Liggaamstemperatuur 37°C
Baie warm – bakterieë word vernietig 72°C

Collection Navigation

Content actions

Download:

Collection as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add:

Collection to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks

Module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks