Skip to content Skip to navigation

OpenStax_CNX

You are here: Home » Content » Die San en die Khoina

Navigation

Lenses

What is a lens?

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

This content is ...

In these lenses

  • GETIntPhaseSS display tagshide tags

    This module is included inLens: Siyavula: Social Sciences (Gr. 4-6)
    By: Siyavula

    Review Status: In Review

    Click the "GETIntPhaseSS" link to see all content selected in this lens.

    Click the tag icon tag icon to display tags associated with this content.

Recently Viewed

This feature requires Javascript to be enabled.

Tags

(What is a tag?)

These tags come from the endorsement, affiliation, and other lenses that include this content.
 

Die San en die Khoina

Module by: Siyavula Uploaders. E-mail the author

SOSIALE WETENSKAPPE: GESKIEDENIS

Graad 5

DIE VORMING VAN 'N NUWE SAMELEWING IN SA

Module 6

DIE SAN EN KHOINA

DIE SAN

Een van die eerste groepe mense wat Suid-Afrika hul tuiste genoem het, was die San. Soos jy reeds weet, bly die jagter-versamelaarsgroepe al meer as 20 miljoen jaar lank in Suider-Afrika. Reeds 10 000 jaar gelede het die eerste groep hul hier kom vestig. Hulle het in klein gesinsgroepe rondgetrek op soek na kos en water om te oorleef. Die mans moes meestal jag en die vrouens veldkosse (saad, vrugte, bolle, bessies en wortels) versamel. Party het ook visgevang in plaas van om te jag.

Die San is net ‘n ander naam vir die Boesman. Europeërs het hulle die bynaam van Boesman (bosmense) gegee.

Soos in vorige modules, gaan jy volop geleenthede kry om die verlede van die San en Khoina te rekonstrueer.

AKTIWITEIT 1:

OM DIE VERLEDE VAN DIE SAN EN KHOINA TE REKONSTRUEER

[LU 3.3]

  1. a) Stap saam op die spore van die San. Die volgende sketse oor ‘n dag in hul lewe gaan jou baie help om hulle beter te verstaan. Verbind net elke skets met sy beskrywing [byvoorbeeld 1 (i)].

Figure 1
Figure 1 (graphics1.png)

  1. Die vrouens gaan grawe soggens veldkosse uit met hierdie stukke harde hout (graafstok). Soms word ‘n bok se horing aan die voorpunt vasgesit om harde grond mee te breek.
  2. Hulle maak die veldkosse in velsakke bymekaar. In seisoentyd, byvoorbeeld as die neute ryp is, kon dié ekspedisies tot ses dae lank duur. Heuning en insekte word ook versamel.
  3. Klipinstrumente word gebruik om die vleis mee te bewerk.
  4. Wanneer genoeg kos en water vir die dag ingesamel is, dans die mans saans in ‘n sirkel, terwyl die vrouens sing en hulle met musiekinstrumente begelei. Dié tyd word soms ook gebruik om voorwerpe te maak, te rook, stories te vertel en speletjies te speel.
  5. Die mans gaan jag met ‘n pyl en boog.
  6. Gesels in julle groepe oor wat julle alles uit die sketse op die vorige bladsy kan aflei. Voltooi dan die onderstaande sinne.

Voorkoms

Klein geelbruin mensies van omtrent (1) lank.

Die meeste (2) word in die agterste deel van die liggaam geberg.

Hulle dra min klere, net ‘n (3).

Gewoontes

Hulle aanbid ,(4) sterre, son en die hottentotsgot.

As iemand sterf, word hy in (5) posisie begrawe met sy besittings.

Gereedskap

Gereedskap is van verskillende stowwe gemaak.

b _ _ n, s _ _ l _ _ d _ p, bl _ _ r,

h _ _ t, k _ _ p (6)

Hoe het hulle klippe só hol gekry?

Wonings

Hulle het geen vaste wonings nie. Rede?

Die San-kinders het in ‘n heel ander skool as julle geleer – bedags in die veld en saans rondom die vuur. Hulle het die diere se gewoontes só goed geken dat hulle dit selfs kon naboots.

  1. a) Verskaf nou die regte antwoorde op die vrae oor hul jagkuns. Gebruik die woorde in die raampie.
Figure 2
Figure 2 (graphics2.png)

Die mans was jagters. Hul vernaamste wapen was die (1) en (2) wat baie styf gespan is.

Pylpunte is gemaak van (3) en (4) en die steel van (5).

Gif van (6) en (7) is net agter die punt van die pyl gesmeer.

Die San het hulle pyle in (8) gedra.

Kleinwild en voëls is in (9) gevang en grootwild in

(10).

Figure 3
Figure 3 (graphics3.png)

DIE KHOINA

“Baie welkom by die Khoina. Dit was die Europeërs wat ons naam verander het na Hottentotte, omdat ons dikwels ‘n woord gebruik wat net so klink! Blykbaar beteken Khoina “man van manne”! Ons beter dieet het veroorsaak dat ons ‘n groter liggaamsbou het as die San.

Ons het ongeveer 2 000 jaar gelede uit die noorde hier aangekom. Voordat ons suidwaarts getrek het, het ons gewoon waar Botswana vandag is. Ons het by swart mense wat deur ons gebied getrek het, meer geleer oor ruilhandel en hoe om met vee te boer ter wille van oorlewing. Die groot verskil tussen ons en die San is geleë in die feit dat ons veeboere en hulle jagter-versamelaars is. Ons voorkoms, taal en gebruike stem egter baie ooreen met dié van die San. Anders as die San, wat in klein jaggroepe rondtrek, trek die Khoina in groot groepe.

Nadat die Nederlanders onder leiding van Jan van Riebeeck in 1652 aan die Kaap geland het, het ons al hoe meer weivelde verloor. In 1713 het baie Khoina weens ‘n pokke-epidemie gesterf en het ons ook baie vee weens siektes verloor. Om te oorleef, moes baie op plase en in dorpe gaan werk en het hulle geleidelik met ander groepe ondertrou. Vandag is daar baie min Khoina oor. Die meeste bly in klein groepies in die Richtersveld, asook in Namibië (Namas).”

Figure 4
Figure 4 (graphics4.png)
  1. a) Na jul gesprek met X!Hau behoort julle die volgende opsomming oor die Khoina maklik te kan voltooi!
Figure 5
Figure 5 (graphics5.png)

Gewoontes

Hulle het (1) aanbid vir reën.

Hulle was baie lief vir (2) en musiekinstrumente.

Voorkoms

Hulle was sterker gebou as (3).

Hulle klere was van skaapvelle of velle van (4) diere gemaak.

Hulle was lief vir versierings wat van (5)

X!Hau gemaak is.

Wonings

Hulle hutte was rondom die (6) se hut gebou.

In die middel was ‘n oop ruimte vir (7) snags.

Rietmatte is oor ‘n raamwerk van gebuigde (8) gegooi.

Voedsel

Al hoe meer het oorgeslaan na (9) boerdery.

Hulle het nie hulle (10) geslag nie, maar wel skape.

(11) (tipe melk) was van hulle lekkernye.

Figure 6
Figure 6 (graphics6.png)

Kies nou die regte antwoorde oor hulle boerdery uit die raampie.

Figure 7
Figure 7 (graphics7.png)

Die Khoina het (1) of kuddes (2) aangehou. Hulle het besef mens kan diere (3) en in kampe aanhou.

Die Khoina het (4) en (5) gehad. Dié diere het (6) en (7) aan hulle verskaf.

(8) is deur hulle gebruik om vragte aan te (9). Beeste was vir die Khoina ‘n teken van (10).

  • Gebruik nou die volgende eenvoudige vragies om meer inligting oor die Khoina se woonplek te bekom.

Wat gebeur in die skets?

Wanneer en waar het dit gebeur?

Waarom het dit gebeur?

Herken jy die mense op die skets? Kan jy hulle name uitvind?

Hoe weet ons dat dit alles wel gebeur het?

Figure 8
Figure 8 (graphics8.png)
  1. a) Beantwoord in pare die volgende vragies oor die Khoina se lewenswyse.

Hoekom het die Khoina meer besittings gehad as die San?

Hoe is hulle hutte gebou? Waarvan is die vloere gemaak? Waarvan is die vloere in julle huis gemaak?

Hoekom is die hutte rondom die hoofman se hut gebou?

Waarop het hulle snags geslaap? Waarop slaap jy?

Waarvandaan het hulle water gekom? Hoe word julle huis en skool van water voorsien?

Figure 9
Figure 9 (graphics9.png)

[LU 3.3]

Table 1
LU 3.3  

Assessering

LEERUITKOMS 3: HISTORIESE INTERPRETASIE – DIE LEERDER IS IN STAAT OM ASPEKTE VAN GESKIEDENIS TE INTERPRETEER

3.1 Wees bewus van meer as een siening van die verlede.

Verstaan dat verskillende sienings oor dieselfde saak reg of verkeerd kan wees

3.2 Onderskei tussen feite en menings.

Kan inligting vanaf kaarte, diagramme en grafieke bekom.

3.3 Rekonstrueer verlede. Kan ‘n eenvoudige rekonstruksie van gebeurtenisse maak en verstaan hoe die mense daaroor voel.

Memorandum

Aktiwiteit

(a)

(i) 5

(ii) 5

(iii) 4

(iv) 1

  1. (i) 2, 3

(b) Voorkoms: (1) ± 153 cm (2) vet (3) lendekleed (mans),

leervoorskoot (vroue)

Gewoontes: (4) maan (5) sittend

Gereedskap: (6) been, skilpaddop, blaar, hout, klip

(c)

  • (1) pyl
  • (2) boog
  • (3) klip
  • (4) been
  • (5) hout of riet
  • (6) mopaniewurms (kerwer larwes)
  • (7) slange
  • (8) koker
  • (9) strikke
  • (10) vanggate

(d) Gewoontes: (1) maan

(2) dans / sang

Voorkoms: (3) San

(4) wilde diere

(5) sade, bessies, volstruiseierdoppe, klei

Wonings: (6) hoofman

(7) die vee (om te slaap)

(8) doringtakke en pale / latte

Voedsel: (9) vee

(10) beeste

(11) dikmelk (uit kalbasse)

(e)

  • (1) troppe
  • (2) vee
  • (3) vang
  • (4) skape
  • (5) beeste
  • (6) vleis
  • (7) dikmelk
  • (8) osse
  • (9) ry
  • (10) rykdom

Content actions

Download module as:

PDF | EPUB (?)

What is an EPUB file?

EPUB is an electronic book format that can be read on a variety of mobile devices.

Downloading to a reading device

For detailed instructions on how to download this content's EPUB to your specific device, click the "(?)" link.

| More downloads ...

Add module to:

My Favorites (?)

'My Favorites' is a special kind of lens which you can use to bookmark modules and collections. 'My Favorites' can only be seen by you, and collections saved in 'My Favorites' can remember the last module you were on. You need an account to use 'My Favorites'.

| A lens I own (?)

Definition of a lens

Lenses

A lens is a custom view of the content in the repository. You can think of it as a fancy kind of list that will let you see content through the eyes of organizations and people you trust.

What is in a lens?

Lens makers point to materials (modules and collections), creating a guide that includes their own comments and descriptive tags about the content.

Who can create a lens?

Any individual member, a community, or a respected organization.

What are tags? tag icon

Tags are descriptors added by lens makers to help label content, attaching a vocabulary that is meaningful in the context of the lens.

| External bookmarks