Tác giảTS. Vương Thị Bích Thuỷ

Từ khóa: sử dụng vocw

Tóm tắt: Chất lượng giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau, trước hết là phụ thuộc vào đội ngũ cán bộ giảng dạy. Để nâng cao chất lượng giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học ở Đại học Đà Nẵng theo học chế tín chỉ, giảng viên cần nắm vững các vấn đề sau đây:

- Bám sát đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát, vận dụng của chủ nghĩa xã hội khoa học.

- Thiết kế bài giảng phù hợp với đối tượng người học.

- Nghiên cứu và sử dụng hợp lí kinh điển.

- Cải tiến phương pháp giảng dạy.

- Liên hệ với thực tiễn chính trị-xã hội trong nước và quốc tế.

ABSTRACT

The teaching quality of the sciences of Mac-Le-Nin and Ho Chi Minh ideology depends on many different conditions in which the teaching staff take a decisive role. In order to upgrade the teaching quality of subject of scientific socialism according to the system of education of modules at Da Nang University, the teachers should master the following questions:

- Clinging to researched objects and sphere of survey, application of scientific socialism.

- Designing lectures in the way that correspond to the objects.

- Studying and using classical material reasonably.

- Improve the teaching methods.

- Coming into contact with the national and international reality

Đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và môn chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng là một yêu cầu cấp bách đối với các trường Đại học và Cao đẳng trong cả nước. Để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học ở Đại học Đà Nẵng theo học chế tín chỉ, yêu cầu giảng viên cần nắm vững các vấn đề sau đây :

Chủ nghĩa Mác-Lênin gồm có 3 bộ phận hợp thành: triết học Mác-Lênin, kinh tế chính trị Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học. Mỗi bộ phận là một khoa học tương đối độc lập, có đối tượng nghiên cứu riêng, có hệ thống phạm trù, quy luật riêng. Triết học Mác-Lênin và kinh tế chính trị Mác-Lênin là cơ sở lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học.

Đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học là những quy luật và tính quy luật chính trị-xã hội của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa; những nguyên tắc cơ bản, những điều kiện, con đường, hình thức và phương pháp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân để thực hiện quá trình chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Theo chúng tôi, về đối tượng nghiên cứu, có một số điểm cần lưu ý trong quá trình giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học:

- Thứ nhất, những vấn đề mà chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu không phải là phổ quát ở mọi thời điểm vận động của xã hội loài người, mà chỉ giới hạn trong sự vận động, phát triển của xã hội từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

- Thứ hai, nội dung hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật của chủ nghĩa xã hội khoa học mang tính chính trị-xã hội sâu sắc. Đây là đặc điểm để phân biệt đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học với đối tượng của triết học và kinh tế chính trị. Do tính đặc thù của các bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác-Lênin mà chủ nghĩa xã hội khoa học có một số nội dung “gần gũi”với một số nội dung trong triết học (phần duy vật lịch sử) và kinh tế chính trị (phần những vấn đề kinh tế chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam). Vì vậy sự phân biệt này là rất cần thiết, giúp cho người giảng tránh trùng lặp, không “lấn sân” các môn học khác.

- Thứ ba, tính chính trị-xã hội trong đối tượng nghiên cứu đã quy định phạm vi khảo sát, ứng dụng của chủ nghĩa xã hội khoa học. Chủ nghĩa xã hội khoa học không chỉ nghiên cứu các quy luật và tính quy luật chính trị-xã hội khách quan mà còn nghiên cứu những điều kiện chủ quan (những nguyên tắc cơ bản, những điều kiện, con đường, hình thức, phương pháp, chiến lược và sách lược,…) trong cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân để thực hiện quá trình chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

Là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác-lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học gắn bó chặt chẽ với thực tiễn phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Chính thực tiễn này sẽ kiểm nghiệm tính đúng đắn các nguyên lý, qui luật của chủ nghĩa xã hội khoa học và là cơ sở để khái quát, bổ sung, phát triển những nguyên lý mới làm phong phú thêm lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học.

Người giảng cần nhận thức và làm rõ tính sáng tạo và biện chứng, tính cách mạng và khoa học ngay trong đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học bởi đó chính là giá trị và sức sống của khoa học này.

Năm 2004 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành giáo trình quốc gia và đề cương bài giảng môn chủ nghĩa xã hội khoa học (dùng trong các trường đại học và cao đẳng). Giáo trình này đã được tái bản có sửa chữa, bổ sung lần thứ nhất vào năm 2005, lần thứ hai vào năm 2006. Nhìn chung, giáo trình mới đã đáp ứng được yêu cầu đổi mới nội dung chương trình, đã quán triệt quan điểm, đường lối đổi mới của Đảng, thể hiện sự kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời bám sát thực tiễn tình hình đổi mới của đất nước. So với giáo trình cũ trước đây, giáo trình mới hiện nay có nhiều ưu điểm cả về kết cấu chương trình cũng như nội dung kiến thức, bảo đảm tính khoa học, tính thống nhất trong khung chương trình đào tạo. Tuy nhiên, thực tiễn giảng dạy những năm qua cho thấy rằng, dù đã tái bản lần thứ hai nhưng giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học vẫn còn một số hạn chế nhất định. Đó là khối lượng kiến thức quá nhiều, nặng về lý luận, lý thuyết. Một số chương, mục kết cấu chưa rõ ràng, nội dung còn dàn trải, trùng lặp. Phần lớn nội dung của giáo trình mang tính áp đặt, đem lại cho người học sự thừa nhận một cách xuôi chiều, tính thực tiễn và tính phê phán còn ít. Kết cấu nội dung chương trình vẫn còn nhiều vấn đề thuộc loại “khó giảng”, “khó học”, chưa thực sự thuyết phục người học cả về lý luận và thực tiễn.

Giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học cần gắn liền với đặc thù của từng trường, từng khoa, từng chuyên ngành đào tạo. Lâu nay, vẫn còn không ít giáo viên chỉ chú ý đền bài giảng mà không chú ý đến đối tượng người học. Trong khi đó, Đại học Đà Nẵng có 06 trường thành viên, là một trung tâm đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực. Vì vậy, đối tượng nguời học cũng rất khác nhau và đa dạng. Chẳng hạn, sinh viên hệ đào tạo đại học chính quy thường có cùng độ tuổi, cùng trình độ kiến thức và kinh nghiệm. Nhưng ở các hệ đào tạo tại chức, đào tạo từ xa hoặc các khoá bồi dưỡng ngắn hạn thì học viên đa dạng về tuổi tác, khác nhau về nghề nghiệp, lĩnh vực chuyên môn, về kiến thức và kinh nghiệm, động cơ học tập cũng không giống nhau. Vì vậy, để cho bài giảng phù hợp với đối tượng, giảng viên cần chú ý đến khả năng, trình độ tiếp thu của người học để mở rộng hay thu hẹp mức độ nông, sâu của bài học.

Nghiên cứu và sử dụng hợp lý kinh điển là một việc cần thiết, là yếu cầu bắt buộc đối với giảng viên các môn lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và môn chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, nhất là đối với các giảng viên đang giảng dạy bộ môn này ở các lớp chuyên ngành.

Kinh điển là quan điểm “gốc” của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin. Đó là những tác phẩm (bài nói, bài viết, thư,…) của C.Mác, Ph. Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh đã được in chính thức thành những tác phẩm riêng hoặc xuất bản theo bộ (Tuyển tập, Toàn tập). Nghiên cứu kinh điển giúp cho người giảng hiểu đúng thực chất, chính xác các quan điểm, nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin. Đó là cơ sở lý luận tin cậy nhất trong quá trình nghiên cứu, biên soạn bài giảng. Sử dụng hợp lí kinh điển sẽ nâng cao chất lượng bài giảng, đem lại sự hấp dẫn và niềm tin cho người học. Khó có thể giảng được sâu sắc về lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa, về sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học nếu người giảng không đọc, không nghiên cứu các tác phẩm: “Sự phát triển của chủ nghĩa xã hội từ không tường đến khoa học” (Ph.Ăngghen), “Ba nguồn gốc và ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác”( V.I.Lênin). Khó có thể trình bày đúng về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân nếu như người giảng không nghiên cứu “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”(C.Mác và Ph.Ăngghen). Để hiểu đúng những vấn đề lý luận đang còn có nhiều ý kiến khác nhau như về sự phân kỳ hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa, người giảng cần đọc “Phê phán Cương lĩnh Gôta” (C.Mác), “Nhà nước và cách mạng” (V.I.Lênin) …

Sử dụng hợp lý kinh điển trước hết là hiểu đúng kinh điển và trích dẫn đúng chỗ, phù hợp với vấn đề. Khi cần nhấn mạnh một vấn đề, một nội dung nào đó thì cần thiết phải sử dụng kinh điển. Những câu trích kinh điển có chiều sâu sẽ giúp cho người học hiểu rõ, nắm vững hơn nội dung bài giảng.

Hiện nay, dù đã chuyển sang đào tạo theo học chế tín chỉ nhưng phương pháp giảng dạy các môn lý luận Mác-Lênin nói chung và môn chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng ở Đại học Đà Nẵng chủ yếu vẫn là thuyết trình, độc thoại trên lớp. Đây là phương pháp truyền thống, đã trở nên quen thuộc đối với hầu hết các giảng viên. Theo chúng tôi, điều này có sự hợp lý ở những mức độ nhất định.

- Trước hết, chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong những môn học nặng về lý luận và tính chính trị-xã hội trực tiếp, mang tính trừu tượng và khái quát cao. Bên cạnh những tri thức khoa học với nhiều khái niệm, thuật ngữ, phạm trù, quy luật cần phải được giải thích rõ, môn học này còn phải chuyển tải đến người học nhiều nội dung quan trọng trong đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước ta. Trong điều kiện các trường chưa có đủ giáo trình và tài liệu tham khảo cho sinh viên, việc sử dụng phương pháp này đã khắc phục được sự thiếu hụt về giáo trình và tài liệu, giúp cho người học nắm được một cách cơ bản nội dung môn học.

- Thứ hai, phương pháp thuyết trình phù hợp với lớp học đông. Hiện này, ở hệ đào tạo chính quy, ngoài trường Đại học Kinh tế, còn lại các trường khác trong Đại học Đà Nẵng môn chủ nghĩa xã hội khoa học (và nhiều môn học khác) đều phải học theo khối (ghép lớp) với số lượng trung bình trên, dưới 100 sinh viên/lớp. Ở trường Cao đẳng Công nghệ có những lớp học trên 150 sinh viên. Đối với các hệ đào tạo tại chức và đào tạo từ xa số lượng học viên còn đông hơn.

- Thứ ba, việc giảng viên sử dụng khá phổ biến phương pháp thuyết trình bởi vì nó đơn giản, dễ vận dụng, không đòi hỏi những phương tiện thiết bị dạy học hiện đại, người học và người giảng đỡ vất vả.

Từ năm học 2005-2006 Đại học Đà Nẵng đã chuyển sang đào tạo theo học chế tín chỉ, nhưng trong điều kiện thực tế hiện nay, chúng ta chưa thể “chia tay” với phương pháp thuyết trình truyền thống mà chỉ có thể cải tiến bằng cách kết hợp nó với các phương pháp khác nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thực của sinh viên. Với kinh nghiệm của mình trong thực tiễn giảng dạy, chúng tôi cho rằng trong giờ lên lớp, giảng viên nên kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau tuỳ thuộc vào nội dung bài giảng, điều kiện lớp học và đối tượng sinh viên. Nên kết hợp phương pháp thuyết trình với nêu vấn đề, vấn đáp và đối thoại. Sự kết hợp này cùng một lúc phát huy được những ưu điểm và khắc phục được những hạn chế của từng phương pháp, hạn chế tính thụ động, ỷ lại trong việc tiếp thu kiến thức của sinh viên, buộc người học phải tập trung vào bài giảng, phải suy nghĩ, đóng góp ý kiến xây dựng bài học. Sự kết hợp này đòi hỏi cả thầy và trò phải nỗ lực cao, phải đầu tư nhiều thời gian và công sức cho bài học.

Việc tăng cường dạy học nêu vấn đề và vấn đáp, đối thoại đòi hỏi giảng viên phải có kiến thức sâu rộng, phải chuẩn bị kĩ giáo án và thường xuyên cập nhật những tri thức, thông tin mới. Trong từng chương, từng phần giảng viên phải xây dựng được các tình huống có vấn đề. Đó là các tình huống đòi hỏi sự tìm tòi, đào sâu suy nghĩ, phát triển và mở rộng kiến thức. Giảng viên phải giới thiệu rõ những vấn đề cần nghiên cứu và các tài liệu có liên quan giúp cho sinh viên tham khảo. Các nội dung Seminar đòi hỏi phải được chuẩn bị kĩ, cần gợi ý cho sinh viên một hệ thống câu hỏi mang tính định hướng để giúp cho người học tự nghiên cứu. Ngoài ra, giảng viên cần hướng dẫn sinh viên tự học (hướng dẫn cách ghi chép, đọc tài liệu, chuẩn bị nội dung Seminar…).

Những năm gần đây, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, giảng dạy với sự trợ giúp của máy tính, giảng dạy đa phương tiện (Mutimedia) đã ra đời và ngày càng trở nên thông dụng. Tuy nhiên, trong điều kiện của Đại học Đà Nẵng hiện nay hình thức giảng dạy này còn ít và chưa phổ biến.

Giảng dạy các môn lý luận Mác-Lênin nói chung và môn chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng hiện nay gặp rất nhiều khó khăn. Bởi lẽ, công cuộc đổi mới đất nước đang đặt ra nhu cầu nhận diện và hiểu biết ngày càng rõ hơn về chủ nghĩa xã hội vừa trong tổng thể trên những nguyên tắc cơ bản, vừa trong mục tiêu với những đường nét cụ thể. Thế nhưng, trước những thay đổi của tình hình trong nước và quốc tế, có nhiều vấn đề nảy sinh trong thực tiễn mà chúng ta chưa kịp tổng kết để bổ sung, phát triển về lý luận. Điều này đã tạo nên sự thiếu thống nhất, sự tách rời giữa lý luận và thực tiễn, làm cho lý luận thiếu sức thuyết phục. Để khắc phục khó khăn này, hằng năm Bộ giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các lớp tập huấn vào dịp hè để bồi dưỡng thêm về chuyên môn, lý luận, kịp thời phổ biến những thông tin mới nhất về tình hình chính trị-kinh tế-xã hội của đất nước, tình hình khu vực và quốc tế cho đội ngũ giảng viên Mác-Lênin. Điều này thực sự có ích trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy.

Để nâng cao chất lượng giảng dạy, trong từng bài giảng, giảng viên cần chú ý liên hệ với thực tiễn trong nước và quốc tế, với đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Có thực tiễn minh họa bài giảng sẽ hay hơn và sinh động hơn, người học sẽ tiếp thu nhanh và dễ hiểu bài. Tuy nhiên, không phải tất cả các nội dung trong bài giảng đều có ví dụ thực tế, mà phải tuỳ thuộc vào từng vấn đề cụ thể. Với những nội dung quan trọng, cần thiết phải làm rõ hay muốn tăng thêm tính thuyết phục cho người học dễ hiểu thì giảng viên phải chú ý liên hệ thực tiễn. Các sự kiện thực tế đưa vào bài giảng phải có thực, có ý nghĩa, mang tính điển hình, tính thời sự và phải có sự phân tích, lý giải ở những mức độ nhất định để bảo đảm sự thống nhất, sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn.

Vận dụng đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước vào chương trình môn học là một trong những chức năng, nhiệm vụ của chủ nghĩa xã hội khoa học. Trong bối cảnh cuộc đấu tranh trên mặt trận văn hoá, tư tưởng, lý luận đang diễn ra gay gắt, phức tạp như hiện nay thì việc làm này càng trở nên cần thiết; và góp phần giáo dục chính trị, tư tưởng cho sinh viên, định hướng nhận thức và hoạt động thực tiễn cho người học. Liên hệ với đường lối của Đảng, giảng viên nên tập trung vào các quan điểm cơ bản trong các văn kiện Đại hội Đảng (nhất là Đại hội X), các nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương. Về chính sách và pháp luật của nhà nước cần chú ý liên hệ với Hiến pháp và các văn bản luật lớn. Hiện nay sinh viên đang học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng điều đó không phủ nhận việc cần thiết liên hệ tư tưởng Hồ Chí Minh vào giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học. Vấn đề là ở chỗ khi liên hệ giảng viên phải thật chọn lọc. Tránh vận dụng một cách chung chung, gò ép, trùng lặp một vấn đề, một quan điểm trong nhiều chương. Cần chủ động bám sát đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học để không lạm dụng hoặc đi quá xa nội dung môn học.

Những vấn đề nói trên nếu được giảng viên chú ý đề cập và giải quyết tốt sẽ góp phần nâng chất lượng giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Đại học Đà Nẵng hiện nay.